CLB Karate Nhà VH thiếu nhi Tuy Hoà, Tuy Hòa (2026)

03/09/2026

Karate | Kata Nipaipo | Kiyou Shimizu

18/08/2026

https://www.facebook.com/share/p/1CwF2aGzMN/

SH*TŌ-RYŪ KARATE: HỆ PHÁI VỚI KHO TÀNG QUYỀN PHÁP (KATA) ĐỒ SỘ NHẤT TRONG LÀNG KARATE THẾ GIỚI

Sh*tō-ryū (糸東流) đọc theo âm Hán Việt là Mịch Đông Lưu.
Trong đó:
糸 (Shi): âm Hán Việt Mịch, nghĩa là sợi tơ.
東 (Tō): Đông, nghĩa là phương Đông.
流 (Ryū): Lưu, nghĩa là dòng, trường phái, hệ phái.

Tuy nhiên, 糸東 (Shi/tō) không được đặt tên với ý nghĩa “sợi tơ phương Đông”. Hai chữ này được Võ sư Mabuni Kenwa, người sáng lập Sh*tō-ryū, chọn để tưởng nhớ hai vị thầy lớn của mình.

Trong thế giới Karate, nếu Shotokan thường được nhận biết qua những thế tấn dài, mạnh và đường kỹ thuật rõ ràng, Goju-ryu nổi bật với sự kết hợp giữa cương và nhu, còn Kyokushin được nhiều người biết đến bởi tinh thần khổ luyện và đối kháng mạnh, thì Sh*tō-ryū lại mang một nét rất riêng: một hệ phái bảo tồn được số lượng Kata đặc biệt phong phú và trong kỹ thuật vẫn có thể nhìn thấy dấu ấn của nhiều dòng Karate cổ Okinawa.

Người sáng lập Sh*tō-ryū là Kenwa Mabuni (摩文仁賢和, 1889–1952), sinh tại Shuri, Okinawa. Mabuni bắt đầu học Karate với Đại sư Ankō Itosu, một trong những nhân vật quan trọng nhất của dòng Shuri-te, sau đó tiếp tục học với Kanryō Higaonna, bậc thầy nổi tiếng gắn với phong cách chiến đấu Naha-te. Ngoài hai người thầy có ảnh hưởng lớn nhất này, Mabuni còn tìm hiểu và học hỏi từ nhiều võ sư Okinawa khác, nhờ vậy kiến thức Karate của ông có phạm vi rất rộng.

Chính hai dòng truyền thừa lớn ấy được ghi lại ngay trong tên gọi Sh*tō-ryū (糸東流). Chữ 糸 (Shi) được lấy từ chữ đầu trong tên Itosu (糸洲), còn chữ 東 (Tō) được lấy từ chữ đầu trong tên Higaonna (東恩納). Chữ 流 (Ryū) có nghĩa là dòng phái hay trường phái. Vì vậy, cái tên Sh*tō-ryū cũng có thể được xem như sự tri ân của Mabuni dành cho hai người thầy đã ảnh hưởng sâu sắc đến con đường Karate của ông.

Kenwa Mabuni chuyển đến Osaka vào cuối thập niên 1920 và tiếp tục truyền bá Karate tại Nhật Bản. Đến năm 1934, ông thành lập võ đường tại Osaka, và Sh*tō-ryū dần hình thành thành một trong những dòng Karate quan trọng của Nhật Bản.

Điểm khiến Sh*tō-ryū đặc biệt hấp dẫn đối với những người nghiên cứu Karate chính là Kata. Mabuni dành rất nhiều công sức để gìn giữ những bài quyền mà ông đã học được từ các bậc thầy Okinawa, vì thế hệ thống Sh*tō-ryū ngày nay có một kho Kata rất rộng. Tùy từng tổ chức và nhánh truyền thừa, danh mục Kata có thể khác nhau, do đó khó đưa ra một con số duy nhất áp dụng cho toàn bộ Sh*tō-ryū.

Trong hệ thống này có thể gặp những Kata quen thuộc như Pinan, Bassai Dai, Bassai Sho, Naihanchi, Rohai, Jion, Jitte, Kosokun Dai, Kosokun Sho, Seienchin, Seipai, Seisan, Kururunfa, Suparinpei cùng nhiều bài khác. Chỉ riêng danh sách ấy cũng cho thấy Sh*tō-ryū mang trong mình dấu ấn của cả truyền thống Shuri-te lẫn Naha-te.

Điều đáng chú ý là Sh*tō-ryū không đơn giản gom nhiều Kata vào một hệ thống để tạo ra số lượng. Giá trị nằm ở việc bảo tồn những phương pháp vận động khác nhau. Có Kata thiên về tốc độ, sự linh hoạt và chuyển hướng nhanh, trong khi những Kata khác nhấn mạnh hơi thở, sự ổn định của cơ thể, kỹ thuật ở cự ly gần và cách phát lực đặc trưng của dòng Naha-te. Vì vậy, người học Sh*tō-ryū có cơ hội tiếp xúc với một phạm vi kỹ thuật rất rộng.

Về phương pháp vận động, Sh*tō-ryū thường chú trọng sự chính xác của tư thế, đường đi kỹ thuật, khả năng chuyển đổi giữa các thế tấn, tốc độ và sự phối hợp giữa toàn thân. Kỹ thuật không nhất thiết lúc nào cũng thể hiện bằng những chuyển động thật lớn; nhiều động tác cần sự gọn gàng, đúng thời điểm và kiểm soát tốt trọng tâm.

Đây cũng là một trong những lý do Sh*tō-ryū có ảnh hưởng rất rõ trong Karate Kata thi đấu hiện đại. Nhiều Kata thuộc hệ thống Sh*tō-ryū xuất hiện thường xuyên tại các giải Karate quốc tế, bởi chúng vừa có chiều sâu kỹ thuật vừa tạo điều kiện cho vận động viên thể hiện tốc độ, thăng bằng, nhịp điệu, sức mạnh và khả năng kiểm soát cơ thể.

Tuy nhiên, sẽ thiếu sót nếu chỉ nhìn Sh*tō-ryū qua những màn biểu diễn Kata trên thảm đấu. Karate của Mabuni không được xây dựng chỉ để biểu diễn hình thức. Kata cần được nghiên cứu cùng Bunkai, tức tìm hiểu ý nghĩa và cách ứng dụng của những động tác chứa trong bài quyền. Khi tách Kata khỏi ứng dụng, người tập rất dễ chỉ còn nhớ trình tự động tác mà không hiểu tại sao kỹ thuật lại được thực hiện như vậy.

Sau khi Kenwa Mabuni qua đời năm 1952, Sh*tō-ryū tiếp tục phát triển qua nhiều tổ chức và nhánh truyền thừa khác nhau. Vì vậy ngày nay khi nói đến Sh*tō-ryū, chúng ta có thể gặp những tên gọi và tổ chức khác nhau như Sh*tō-kai, Hayashi-ha Sh*tō-ryū, Kuniba-ha Sh*tō-ryū và một số nhánh khác. Giữa các tổ chức có thể có khác biệt về giáo trình, Kata, cách thực hiện kỹ thuật và hệ thống quản lý, nhưng nguồn gốc lịch sử vẫn gắn chặt với di sản Karate của Kenwa Mabuni.

Ngày nay Sh*tō-ryū đã được truyền bá tại nhiều quốc gia và vẫn giữ vị trí quan trọng trong Karate thế giới. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc một võ đường hoặc vận động viên tập những Kata có nguồn gốc Sh*tō-ryū với việc võ đường đó thực sự thuộc một tổ chức Sh*tō-ryū có truyền thừa và hệ thống công nhận rõ ràng.

Có lẽ giá trị lớn nhất mà Kenwa Mabuni để lại không nằm ở câu hỏi Sh*tō-ryū có bao nhiêu Kata, mà ở việc ông đã dành cả cuộc đời để học hỏi, hệ thống hóa và truyền lại một phần rất lớn di sản Karate Okinawa cho những thế hệ sau. Nhờ vậy, khi nghiên cứu Sh*tō-ryū hôm nay, người tập không chỉ đang tìm hiểu một hệ phái Karate, mà còn có cơ hội nhìn thấy nhiều lớp lịch sử và kỹ thuật của Karate được lưu giữ trong cùng một hệ thống.

Tại Việt Nam - hệ phái Sh*tō-ryū đã được biết đến trong cộng đồng Karate, đặc biệt thông qua hệ thống Kata phong phú của hệ phái. Nhiều bài Kata thuộc Sh*tō-ryū được các huấn luyện viên và vận động viên Việt Nam nghiên cứu, tập luyện và sử dụng trong thi đấu. Tuy nhiên, việc tập Kata Sh*tō-ryū không đồng nghĩa với việc võ đường đó chính thức thuộc hệ phái Sh*tō-ryū.

So với một số dòng Karate khác, Sh*tō-ryū tại Việt Nam hiện chưa phát triển rộng thành một hệ thống võ đường có tổ chức và truyền thừa được công bố rõ ràng. Lịch sử Sh*tō-ryū tại Việt Nam vẫn cần thêm tư liệu để xác định người truyền bá đầu tiên.

Sáng nay thức giấc vào Facebook thấy một bạn trẻ chiêu sinh tại trường Đại học bận võ phục và đi Kata mang huy hiệu hệ phái Sh*tō-ryū... Giật cả mình!

Muốn khuyên bạn trẻ đó một lời... Nhưng thôi!

Đặng Công Hùng.