01/10/2026
VÕ THUẬT VỚI SỨ MỆNH GIÁO DỤC THẾ HỆ TRẺ
Tham luận Hội thảo “Tinh hoa Võ Việt”
Thầy - Võ sư Nguyễn Văn Dũng, người sáng lập Nghĩa Dũng Karate-Do.
Tại Hội thảo “Tinh hoa Võ Việt” được tổ chức ở Huế ngày 22/3/2025, tôi được mời tham gia tham luận đề tài “Võ thuật với sứ mệnh giáo dục thế hệ trẻ”. Chuyện tuy cũ nhưng vấn đề vẫn mới, luôn luôn mới, đặc biệt với quý vị phụ huynh, võ sinh, và những Huấn luyện viên trẻ.
Nay xin nhắc lại những nội dung cốt lõi trong bài tham luận ấy. Rất mong quý vị phụ huynh, võ sinh, các Huấn luyện viên trẻ, và cả những Huấn luyện viên cao đẳng hãy dành chút thì giờ để đọc và suy ngẫm:
“Suốt bốn nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, Võ là một trong hai suối nguồn tạo nên sức mạnh Việt Nam. Nói như nhà thơ Huy Cận: “Sống vững chãi bốn nghìn năm sừng sững. Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa. Trong và thật sáng hai bờ suy tưởng. Rất hiên ngang mà nhân ái chan hoà”.
Nay đất nước hòa bình, thống nhất, thịnh vượng. Chúng ta có nhiều bạn bè, nhiều đối tác khắp năm châu. Chúng ta đang hân hoan vươn ra biển lớn. Tuy không còn cần những chàng trai “Cầm thanh gươm nghìn cân ra trận”, nhưng Võ vẫn phải tiếp tục sứ mệnh của mình, đó là góp phần đào luyện cho đất nước những công dân ưu tú: tài trí, hiên ngang và nhân ái, chan hòa.
1- TRƯỚC HẾT, VÕ TẠO RA SÂN CHƠI LÀNH MẠNH CHO TUỔI TRẺ.
Hiện nay tuổi trẻ phải học quá nhiều - học ngày học đêm, học trên lớp, học ngoài lớp, học thêm, học bù, học luyện thi,… chỉ học và học. Điều đó hoàn toàn ngược với quy luật phát triển tâm sinh lý của tuổi trẻ, dẫn đến hậu quả: Nhiều em ốm yếu, hom hem, căng thẳng, bão hòa; nhiều em tưng tửng, nhiều em tự kỷ, có em tâm thần phân liệt! Đầu óc con người cũng như cỗ máy, dù tốt đến đâu nhưng nếu cứ chạy liên tục không ngừng nghỉ để duy tu, bảo dưỡng thì rồi ra máy móc sẽ xộc xệch, rệu rã.
Võ thuật là môn thể thao đặc biệt hấp dẫn với tuổi trẻ. Võ đường là sân chơi lành mạnh và có tổ chức. Những động tác kỹ thuật của Võ được xây dựng trên nền tảng các nguyên lý về tâm sinh lý, vật lý, và khoa học; giúp cơ bắp các em phát triển, máu huyết lưu thông, tinh thần sảng khoái, trí tuệ minh mẫn. Đây là điểm nhiều phụ huynh không nhận ra. Họ cấm con em họ tập Võ để chỉ dành thì giờ học văn hoá mà quên rằng để học văn hoá cho tốt, con em họ cần có thì giờ nghỉ ngơi, thư giãn, mà tập Võ là phương cách tốt nhất để đầu óc nghỉ ngơi, thư giãn.
Tuổi trẻ còn là tuổi vui chơi. Tước mất niềm đam mê ấy của các em, không khéo biến các em thành những nhân cách méo mó, bệnh hoạn. Võ thuật là trò chơi lành mạnh, bổ ích; nó không chỉ giúp đào luyện thân thể tráng kiện mà còn giúp un đúc một tinh thần minh mẫn. Thời hiện đại, có quá nhiều trò chơi hấp dẫn nhưng độc hại: Games, bài bạc, nhậu nhẹt, hút xách, đàn đúm… và biết bao thứ cám dỗ khác. Hàng tuần dành chút thời gian đến Võ đường gặp gỡ bạn bè, tập luyện, vui đùa, thư giãn; tối tối dành đôi ba chục phút để ôn luyện quyền cước, thế có phải tốt hơn không so với để các em dán mắt vào màn hình chơi games, thất thểu đi quanh bàn bi da, la cà nơi các quán cà phê, hay đắm chìm trong các bãi bia quán nhậu!
2- VÕ ĐƯỜNG LÀ NGÔI NHÀ THỨ HAI SAU NGÔI NHÀ CỦA BỐ MẸ.
Điều này càng có ý nghĩa hơn khi hiện nay nhiều gia đình không có nhiều con; trong lúc cha mẹ phải bận rộn nơi công sở, hay lăn lộn suốt ngày đêm trên thương trường, đứa bé thui thủi một mình. Thế giới của em là bốn bức tường, cùng lắm thêm cô giúp việc không là nhà sư phạm. Nhiều em dần dần chìm sâu vào căn bệnh thời đại - “bệnh tự kỷ”, cho đến khi bố mẹ nhận ra thì đã muộn. Cũng trong hoàn cảnh ấy, do không có được môi trường lành mạnh, lại không được cha mẹ quan tâm, nhiều trẻ đắm chìm trong các quán games, bi da, cà phê, nhậu nhẹt, băng nhóm ăn chơi, cướp giật mà hậu quả thì mọi người đã biết.
Võ đường với truyền thống “Tôn sư trọng đạo” làm nền tảng, là không gian lý tưởng giúp đứa trẻ có được môi trường lành mạnh để trưởng thành một cách bình thường. Ở Võ đường, các em có một ông thầy như người cha (sư phụ), có bạn bè như anh em ruột thịt (huynh đệ); các em có dịp thể hiện mình, có dịp giao tiếp với nhiều tính cách, nhiều hoàn cảnh, nhiều tình huống; các em được đối xử công bằng và nhân ái; qua đó giúp các em tự tin hơn, mạnh mẽ hơn, tháo vát hơn, và trưởng thành lên để các em có thể dễ dàng hội nhập với xã hội rộng lớn phía trước.
3- VÕ GIÚP RÈN LUYỆN CỐT CÁCH VÀ PHONG CÁCH.
Bài tập đầu tiên trong đời học Võ là bài chào, động tác đầu tiên khi đi một bài quyền là chào, động tác sau cùng khi kết thúc một bài quyền là chào, v.v… thông điệp dành cho người tập là phải biết coi trọng Lễ, phải biết giữ Lễ. Võ dạy cho người tập cách ngồi, cách đứng, cách đi, cách nói, cách nhìn, v.v… sao cho phải thẳng, đường bệ, và nghiêm trang. Võ dạy cho người tập cách giao tiếp trên tinh thần tôn trọng, tự trọng, và khiêm cung. Võ dạy cho tuổi trẻ biết nói lời Xin chào, Xin cám ơn, Xin lỗi, Xin vui lòng, và Không sao. Võ dạy cho người tập biết mình, biết người; chỉ khi định vị được mình là ai giữa cõi thế này, mình mới thể hiện mình một cách thông suốt và bình đẳng - kính mà không sợ, tôn trọng mà không sùng bái, lễ phép mà không lòn cúi, mềm mỏng mà không nhu nhược. Do không sợ hãi, luôn tự tin, tự tại, tự trọng, người có Võ bao giờ cũng có cốt cách hoà nhã, đường bệ, ung dung, trầm tĩnh, đĩnh đạc. Từ “Cái tâm” không bị khúc xạ bởi cảm xúc yêu ghét, nóng giận, sợ hãi nên mọi hành vi, cử chỉ của người có Võ trở nên nhẹ nhàng, thanh thoát. Rõ ràng đó không còn là hình thức thể hiện mà chính là nội dung, là cốt cách, là phong cách, là khí tiết của một con người.
Ngày nay, trong thời đại toàn cầu hóa, thời đại của giao lưu hội nhập, thiết nghĩ nếu không có khí tiết thì làm sao tránh khỏi bị ngợp và bị hòa tan; không có niềm tin thì làm sao đứng vững và đi tới; không có cốt cách đường bệ, ung dung, tự tại thì làm sao có thể cảm hóa được người!
4- VÕ LÀ PHƯƠNG THỨC LÝ TƯỞNG ĐỂ TU DƯỠNG PHẨM CHẤT VÀ ĐẠO ĐỨC.
Tu dưỡng phẩm chất đạo đức, hay dạy “Đạo làm người” là mục đích tối thượng, là lẽ sống của Võ. Ngày nay, “Truyền thống tôn sư trọng đạo” trong nhà trường ít nhiều suy giảm thì Võ là nơi còn duy trì “Truyền thống tôn sư trọng đạo”, là môi trường lành mạnh để giáo dục và giáo dưỡng. Bởi thế, dân gian gọi Võ đường là Đạo đường, người Nhật gọi Võ đường là Dojo (Do là đạo đức, Jo là nơi - Dojo là nơi tu dưỡng phẩm chất đạo đức).
Với Võ, đạo đức đó là: trung với nước, hiếu đễ với cha mẹ, tình nghĩa thủy chung với thầy với bạn, nhân ái chan hòa với mọi người. Cho nên, tội nặng nhất của con nhà Võ là tội bất trung, bất hiếu, bất nhân, bất nghĩa. Phẩm chất đó là: danh dự, tự trọng, công minh, chính trực, tự tin, dũng cảm, hào hiệp, độ lượng, khiêm tốn, đúng giờ, đúng hẹn, cần mẫn, hết mình, chịu khó, kỷ luật, tinh thần vượt khó, có ý chí vươn lên, có trách nhiệm và dám chịu trách nhiệm, không khoe khoang, không hợm hĩnh, “Không thấy giàu mà ham, không vì nghèo mà đổi lòng, không trước bạo lực mà sợ”, vv...
Những giá trị tinh thần ấy có được không phải bằng con đường rao giảng giáo lý khô khan của ông thầy mà qua quá trình nỗ lực rèn luyện, khổ luyện; quá trình tự thể nghiệm, kiểm nghiệm, và chứng ngộ của người tập; nói theo ngôn ngữ nhà Phật thì ai tập nấy thành, ai tu nấy chứng, còn ông thầy Võ thì vô ngôn. Đấy là điểm độc đáo của Võ.
5- VÕ TRANG BỊ CHO NGƯỜI TẬP KỸ NĂNG TỰ VỆ CHIẾN ĐẤU.
Cuộc sống bao giờ cũng thế và ở đâu cũng thế - có bình có loạn, có yên có nguy, có người tốt kẻ xấu, có người phải kẻ trái, có anh hùng có thằng khùng thằng điên. Vậy nên, biết cách tự vệ bao giờ cũng tốt hơn không biết gì.
Mỗi phái Võ có nền tảng kỹ thuật riêng để dạy cho người tập những kỹ năng tự vệ thích hợp và hiệu quả… Nhưng đấm đá không phải là mục đích sau cùng mà là cánh cửa đưa ta đến mục đích sau cùng. Đây là nét đặc trưng của Võ. Nếu chỉ dừng lại ở mức đấm đá thì Võ chẳng có giá trị gì (so với vũ khí hiện đại), nhưng nếu không qua con đường đấm đá thì các giá trị kia chỉ là những lời rao giảng đầu môi.
Nhiều người nghĩ “học Võ chỉ để đánh nhau”. Sự thật không phải thế. Học Võ giúp người tập đằm tính hơn, biết ăn biết ở hơn, biết người biết ta hơn; Võ trang bị cho người tập những kỹ năng tự vệ diệu dụng để bảo vệ mình, nhờ thế mà người tập trở nên bản lĩnh, tự tin, tự tại, hòa nhã, tôn trọng và tự trọng. Có được những phẩm chất ấy thì không ai còn nghĩ đến chuyện chèn ép mình, không ai còn nghĩ đến chuyện gây hấn với mình. Một tôn sư trong làng Võ từng nói: “Học võ cho có sức mạnh để không bao giờ phải dùng đến Võ”. Xem ra đó mới là cách tự vệ tốt nhất.
6- MỞ RỘNG KHÔNG GIAN ĐÀO LUYỆN.
Đặc biệt với Nghĩa Dũng Karate, Võ đường không còn thu mình trong bốn bức tường phòng tập mà mở rộng không gian đào luyện ra bên ngoài.
- Trước hết là thiên nhiên: Thiên nhiên là người thầy vĩ đại. Để giáo dục có hiệu quả, không thể tách tuổi trẻ khỏi thiên nhiên. Hàng tháng hoặc hàng quý, Huấn luyện viên tổ chức cho Võ sinh dã ngoại, tham quan danh lam thắng cảnh: Sông Hương, đồi Vọng Cảnh, đồi Thiên An, núi Ngự Bình, núi Kim Phụng... Sau ba năm kiên trì tập luyện, ngày thi lên Đai đen, Võ sinh mang ba lô theo thầy mình lên núi Bạch Mã (cao 1.450m), đi bộ cả đi và về khoảng 50km. Bằng thứ ngôn ngữ riêng, thiên nhiên dạy cho tuổi trẻ biết rung động trước cái đẹp, biết yêu cái đẹp, yêu quê hương đất nước mình. Qua chuyến đi, Võ sinh còn được rèn luyện kỹ năng sống, tinh thần đồng đội, tính kỷ luật, bài học giữ gìn vệ sinh và bảo vệ môi trường. Cũng còn là dịp giúp các em biết mình, tự tin và tự hào về mình.
- Đến với âm nhạc, thơ ca và sách: Âm nhạc, thơ ca và sách là nguồn năng lượng vô tận bồi dưỡng tâm hồn các em; là đôi cánh giúp các em bay đến những chân trời. Nghĩa Dũng Karate thường tổ chức những buổi giao lưu với các nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ, thi sĩ. Đó thực sự là dịp cho Võ sinh rèn luyện “tâm công”. Thế đấy, học Võ không chỉ rèn luyện tay chân thành vũ khí để tự vệ chiến đấu, mà học Võ còn là để có cái tâm trong sáng, tràn đầy, và hòa ái. Nếu thực phẩm của Võ là chiêu thức quyền cước, thì thực phẩm của cái tâm là âm nhạc, thơ ca và sách. Cho nên, đây chính là dịp bồi dưỡng năng lượng cho cái tâm. Một cái tâm trong sáng, tràn đầy, và hòa ái sẽ giúp trẻ tránh xa thói vô cảm, vô tâm, vô trách nhiệm và thích bạo lực đang lan tràn trong xã hội hiện nay.
- Đến với người nghèo khổ: Những lúc thiên tai, bão lụt, Nghĩa Dũng Karate thành lập “Đội xung kích” đi cứu giúp đồng bào. Hàng tháng, vận động Võ sinh góp gạo giúp người nghèo. Mùa đông, Võ sinh quyên góp áo quần cũ tặng người cùng khổ. Hàng năm, kêu gọi Võ sinh nhịn một bữa ăn sáng để xây trường cho trẻ em vùng núi cao, xây cầu bắc qua suối cho trẻ em khỏi bị nước lũ cuốn, tặng sách cho các trường học ở nông thôn, tặng hàng trăm học bổng cho học sinh nghèo chăm học và học giỏi, v.v… Đóng góp chút công sức nhỏ tuy không lớn về mặt vật chất nhưng có ý nghĩa về mặt giáo dục: Khơi gợi nơi các em lòng nhân ái, sự cảm thông, sự sẻ chia và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng.
- Tham gia công tác xã hội: Nhằm giúp hình thành nơi Võ sinh ý thức quan tâm và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, Nghĩa Dũng Karate tạo điều kiện cho Võ sinh tham gia các hoạt động xã hội như: tham gia đồng diễn Karate trên sân vận động những ngày lễ lớn, tham gia trồng cây xanh cho thành phố, tham gia nhặt rác và làm vệ sinh ở các công viên, đường phố, v.v… Dạy cho Võ sinh bài học không xả rác không gì bằng tổ chức cho các em đi nhặt rác - rác trên đường và rác trong đầu; rác trong đầu, đó chính là sự vô tâm, vô cảm và vô trách nhiệm.
Như đã nói, thành quả của tập Võ tùy thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó ba yếu tố sau đây xem ra quan trọng nhất. Một là, người tập có thành tâm không. Hai là, nơi tập có phải là “Đạo đường” không. Ba là, ông thầy có là người thầy chân chính không. Trong đó yếu tố ông thầy quan trọng nhất”.
