04/08/2026
⚠️ एक दिन सबैले मर्नु छ… तर त्यसअघि एकपटक आफूलाई सोधौँ—‘म साँच्चै मानिस भएर बाँचेँ कि केवल शरीर बोकेर हिँडेँ?’
परम आदरणीय गुरुजन, अग्रज, दाजुभाइ, दिदीबहिनी तथा सम्पूर्ण मानव परिवारप्रति सादर प्रणाम।
आज म कुनै प्रवचन दिन आएको होइन। म तपाईंलाई परिवर्तन गर्न आएको पनि होइन। म त केवल एउटा ऐना लिएर आएको छु। त्यो ऐनामा अरूको अनुहार होइन, आफ्नै अन्तरात्माको अनुहार हेर्न निमन्त्रणा दिन आएको छु।
हामी सबैले सुनेका छौँ—असंख्य जन्मको पुण्यपछि मात्र मनुष्य जन्म प्राप्त हुन्छ। देवताले पनि मनुष्य जन्मको इच्छा गर्छन् भन्ने कुरा धर्मग्रन्थहरूमा उल्लेख छ। किनकि यही जन्ममा विवेक छ, आत्मचिन्तन छ, परिवर्तन गर्ने क्षमता छ, परम सत्यलाई अनुभूति गर्ने अवसर छ।
तर आज एउटा प्रश्नले मेरो मनलाई बारम्बार पोलिरहेको छ
यति दुर्लभ मनुष्य जन्म पाएर पनि हामी वास्तवमै मनुष्य भएर बाँचेका छौँ त?
आज बिहान उठेदेखि राति नसुत्दासम्म हामी के गरिरहेका छौँ? पैसा कमाउन दौडिरहेका छौँ। प्रतिष्ठा खोजिरहेका छौँ। अरूभन्दा माथि देखिन संघर्ष गरिरहेका छौँ। सामाजिक सञ्जालमा प्रशंसा खोजिरहेका छौँ। तर आफ्नै मनसँग कहिले बसेर कुरा गरेका छौँ?
हामीलाई अरूको गल्ती तुरुन्त देखिन्छ, तर आफ्नै अहंकार देखिँदैन। अरूको कमजोरी सुनाउन सजिलो लाग्छ, तर आफ्नै दोष स्वीकार्न कठिन हुन्छ। यही कारणले संसार बदल्ने कुरा गर्ने हामी, आफ्नै व्यवहार बदल्न असफल भइरहेका छौँ।
आज समाजमा किन यति धेरै अशान्ति छ?
किनकि हामीले सुविधा बढायौँ, तर संवेदना घटायौँ।
हामीले घर ठूलो बनायौँ, तर हृदय सानो बनायौँ।
हामीले मोबाइल स्मार्ट बनायौँ, तर मन अशान्त बनायौँ।
हामीले डिग्री थप्यौँ, तर विवेक घटायौँ।
हामीले सम्पत्ति बढायौँ, तर सन्तोष गुमायौँ।
आज छल गर्न जान्ने सफल कहलिन्छ। झुट बोल्न सक्ने चतुर कहलिन्छ। विश्वास तोड्नेलाई शक्तिशाली ठानिन्छ। मदिरामा रमाउनुलाई आधुनिकता भनिन्छ। मासु, नशा र उच्छृंखलतालाई स्वतन्त्रताको नाम दिइन्छ। अनि हिंसा, तनाव, सम्बन्ध विच्छेद, एक्लोपन, डिप्रेसन र आत्महत्याका घटनाले समाज किन भरिँदै गएको छ भनेर हामी फेरि आश्चर्य मान्छौँ।
सत्य त के हो भने—
हामी बाहिरको संसार जित्न निस्कियौँ, तर आफ्नै मनसँग हारिरहेका छौँ।
याद राखौँ—
जस्तो भोजन, त्यस्तै चेतना।
जस्तो संगत, त्यस्तै संस्कार।
जस्तो विचार, त्यस्तै व्यवहार।
जस्तो व्यवहार, त्यस्तै भाग्य।
हामी जे खान्छौँ, त्यति मात्र होइन; हामी जे हेर्छौँ, जे सुन्छौँ, जे बोल्छौँ, जे सोच्छौँ—ती सबैले हाम्रो चेतनालाई आकार दिइरहेका हुन्छन्।
प्रेमको ठाउँमा घृणा भरियो।
दयाको ठाउँमा स्वार्थ भरियो।
सेवाको ठाउँमा प्रदर्शन भरियो।
विनम्रताको ठाउँमा अहंकार भरियो।
सत्यको ठाउँमा सुविधा भरियो।
अनि हामीले सोच्यौँ—यही नै प्रगति हो।
तर प्रकृति चुपचाप हेरिरहेकी छिन्।
सूर्यले कहिल्यै कसैसँग उज्यालोको मूल्य माग्दैन।
नदीले बग्न छोड्दिन।
रूखले आफूलाई ढुंगा हान्ने मानिसलाई पनि फल दिन छोड्दैन।
फूलले आफ्नो सुगन्ध कसैको जात, धर्म, भाषा वा सम्पत्ति हेरेर बाँड्दैन।
प्रकृतिको हरेक कणले हामीलाई प्रेम, धैर्य, समर्पण र सन्तुलन सिकाइरहेको छ। तर हामीले हेर्न समय निकाल्न सकेनौँ। त्यसैले बाहिर सुविधा हुँदा पनि भित्र अशान्ति छ।
प्रिय आत्माहरू,
जीवनको अन्तिम घडीमा कसैले सोध्ने छैन तिमीसँग कति पैसा थियो?
कति गाडी थिए?
कति घर थिए?
कति पद थियो?
त्यहाँ एउटा मात्र प्रश्न उठ्नेछ
"तिमी मानिस भएर कति मानवीय भयौ?"
आज पनि समय बाँकी छ।
आफ्नो भोजन शुद्ध बनाऔँ।
आफ्नो विचार शुद्ध बनाऔँ।
आफ्नो वचन शुद्ध बनाऔँ।
आफ्नो व्यवहार शुद्ध बनाऔँ।
आफ्नो कर्म शुद्ध बनाऔँ।
किनकि संसार बदल्ने सबैभन्दा ठूलो क्रान्ति आफ्नै हृदयबाट सुरु हुन्छ।
अन्त्यमा तपाईंको अन्तरात्मालाई दुई प्रश्न छोड्न चाहन्छु
❓ यदि आज म यस संसारबाट बिदा भएँ भने, मानिसहरूले मेरो सम्पत्ति सम्झनेछन् कि मेरो करुणा र मानवता?
❓ मैले आफ्नो मनलाई शान्त बनाउने काम बढी गरेँ, कि केवल आफ्नो अहंकारलाई ठूलो बनाउने?
यी प्रश्नहरूको उत्तर मौन भएर आफ्नै अन्तरात्मासँग खोज्नुहोस्।
अन्तिमसम्म धैर्यपूर्वक पढ्नुभएकोमा हृदयदेखि नै धन्यवाद। तपाईंप्रति गहिरो सम्मान, कृतज्ञता र शुभकामना। ईश्वरले हामी सबैलाई विवेक, करुणा, प्रेम र सत्यको मार्गमा दृढतापूर्वक अघि बढ्ने शक्ति प्रदान गरून्।
धन्यवाद। नमस्कार। 🙏
03/08/2026
🙏 सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा हार्दिक नमस्कार।
आज म कुनै व्यक्तिको विरोध गर्न आएको होइन।
कुनै कर्मचारीलाई दोष दिन आएको पनि होइन।
कुनै सरकारलाई गाली गर्न आएको पनि होइन।
म त एउटा ऐना देखाउन आएको हुँ।
किनकि ऐनाले कसैलाई कुरूप बनाउँदैन, केवल वास्तविक अनुहार देखाइदिन्छ।
आजकल लेख्न पनि मन लाग्न छोडेको छ।
किन?
किनकि वर्षौँदेखि लेखिरहेको छु।
"मानव बनौँ" भनिरहेको छु।
"इमानदार बनौँ" भनिरहेको छु।
"सेवा गरौँ" भनिरहेको छु।
तर आज एउटा प्रश्नले मलाई रातभर सुत्न दिँदैन—
हामीले ज्ञान धेरै बढायौँ कि केवल शब्द मात्रै बढायौँ?
आज हामीसँग डिग्री छ।
पद छ।
कुर्सी छ।
प्रविधि छ।
कार्यालय छन्।
एयरकन्डिसन कोठा छन्।
तर सेवाभाव कहाँ हरायो?
म स्वयं सरकारी कर्मचारी हुँ।
त्यसैले यो लेख बाहिर बसेर ढुङ्गा हान्ने मानिसको होइन।
भित्रै बसेर आफूलाई पनि प्रश्न गर्ने एउटा कर्मचारीको पीडा हो।
केही दिनअघि विदेशबाट आएका आफ्नै आफन्तको एउटा सामान्य कामका लागि सरकारी कार्यालय पुगेँ।
उहाँले एउटा वाक्य भन्नुभयो, जसले मेरो मन नै हल्लाइदियो।
"विदेशमा म विदेशी थिएँ। नेपाल आएपछि आफ्नै देशमा पनि म विदेशी जस्तै भएँ।"
किन यस्तो भयो?
किन आफ्नै देशमा नागरिकलाई आफ्नै कार्यालय पराइ जस्तो लाग्छ?
किन एउटा हस्ताक्षरका लागि दिन बित्छ?
किन एउटा फाइल महिनौँसम्म सुतिरहन्छ?
किन एउटा नागरिकलाई "भोलि आउनुस्" भन्ने शब्द यति सजिलै भनिन्छ?
हामीले कहिल्यै सोचेका छौँ—
त्यो "भोलि" ले कसैको जागिर गुम्न सक्छ।
त्यो "भोलि" ले कसैको उपचार ढिलो हुन सक्छ।
त्यो "भोलि" ले कसैको सपना भाँचिन सक्छ।
तर हामीलाई त्यो एउटा फाइल मात्रै देखिन्छ।
हामीले फाइल देख्यौँ,
मानिस देखेनौँ।
हामीले कागज देख्यौँ,
उसको पीडा देखेनौँ।
हामीले नियम देख्यौँ,
मानवता बिर्सियौँ।
आज एउटा कटु सत्य भन्न चाहन्छु।
सबै कर्मचारी खराब छैनन्।
अझै धेरै कर्मचारीहरू दिनरात इमानदारीका साथ सेवा गरिरहनुभएको छ।
उहाँहरू हाम्रो गर्व हुनुहुन्छ।
तर केही व्यक्तिको व्यवहारले हजारौँ असल कर्मचारीको सम्मान पनि घटाइरहेको छ।
दुःख त्यहीँ छ।
आज नागरिक कार्यालय जाँदा पहिले काम खोज्दैन,
पहिले चिनजान खोज्छ।
कामभन्दा पहिले बिचौलिया खोज्छ।
किन?
किनकि उसलाई विश्वास छैन—
नियमले काम गर्छ कि गर्दैन भनेर।
के यस्तो नेपाल बनाउने सपना थियो?
म आफैँ कर्मचारी हुँ।
तर म कसैलाई अनुचित लाभ दिन सक्दिनँ।
कसैलाई केही "खुवाउन" सक्दिनँ।
त्यसैले कतिपय ठाउँमा मेरो काम पनि ढिलो हुन्छ।
त्यही काम बिचौलियाले केही घण्टामै गराइदिन्छ।
त्यो देख्दा मेरो मनले कराउँछ—
समस्या प्रणालीमा हो कि हाम्रो नियतमा?
आज हामी भ्रष्टाचारलाई केवल पैसा खानुसँग जोड्छौँ।
तर...
समय खेर फाल्नु पनि भ्रष्टाचार हो।
जानाजानी दुःख दिनु पनि भ्रष्टाचार हो।
सेवाग्राहीलाई अपमान गर्नु पनि भ्रष्टाचार हो।
कर्तव्यलाई बेवास्ता गर्नु पनि भ्रष्टाचार हो।
आज हामी भाषणमा स्वर्ग बनाइरहेका छौँ।
व्यवहारमा नरक किन बनाइरहेका छौँ?
बोलीमा सेवा छ।
व्यवहारमा उपेक्षा किन?
मुखमा मुस्कान छ।
मनमा घमण्ड किन?
पद ठूलो भयो।
तर हृदय किन सानो हुँदै गयो?
याद राखौँ...
कुर्सी सधैँ रहँदैन।
पद सधैँ रहँदैन।
अधिकार सधैँ रहँदैन।
रहने भनेको एउटा मात्रै कुरा हो—
मानिसले तपाईंको व्यवहार सम्झिनेछ।
आज एउटा सानो उदाहरण।
कल्पना गर्नुहोस्...
तपाईंकी आमा वृद्ध हुनुहुन्छ।
उहाँ बिहान ६ बजे कार्यालयको लाइनमा बस्नुभयो।
बेलुका ४ बजे कर्मचारीले भन्यो—
"आज समय भएन, भोलि आउनुस्।"
त्यो आमाको आँखामा आएको आँसु देखेर तपाईंलाई कस्तो लाग्ला?
यदि त्यो पीडा आफ्ना लागि असह्य छ भने,
अरूलाई त्यही पीडा दिने अधिकार हामीलाई कसले दियो?
अब अन्त्यमा केही प्रश्न छोडेर जान चाहन्छु—
के हामी साँच्चै राष्ट्रसेवक हौँ, कि केवल कुर्सीका सेवक?
के हाम्रो बोली र व्यवहार एउटै छन्?
के नागरिक कार्यालय आउँदा सम्मान पाउँछ कि अपमान?
के हामीले कहिल्यै आफूलाई सेवाग्राहीको ठाउँमा राखेर सोचेका छौँ?
र सबैभन्दा ठूलो प्रश्न—आजदेखि परिवर्तन सरकारबाट सुरु हुन्छ कि मबाट?
मेरो विश्वास अझै जीवित छ।
एक दिन अवश्य आउनेछ—
जब कर्मचारीले सेवाग्राहीमा आफ्नै परिवार देख्नेछ।
जब नागरिकले कार्यालयलाई डरको होइन, विश्वासको घर भन्नेछ।
जब बिचौलियाभन्दा इमानदारी शक्तिशाली हुनेछ।
जब नियमसँगै करुणा पनि हुनेछ।
जब "म नै सबै हुँ, र सबैको म हुँ" भन्ने भावना केवल भाषणमा होइन, व्यवहारमा देखिनेछ।
त्यही दिन नेपाल साँच्चै समृद्ध बन्नेछ।
आउनुहोस्, आजैदेखि एउटा प्रण गरौँ—
म कसैलाई अनावश्यक दुःख दिनेछैन।
म आफ्नो जिम्मेवारीलाई पूजा ठान्नेछु।
म सेवालाई धर्म बनाउनेछु।
किनकि देश परिवर्तन गर्ने शक्ति सरकारसँग मात्र छैन।
त्यो शक्ति मसँग पनि छ।
तपाईंसँग पनि छ।
हामी सबैसँग छ।
यति लामो भाव पढेर साथ दिनुभएकोमा हृदयदेखि धन्यवाद।
सजग बनौँ, संवेदनशील बनौँ, जिम्मेवार बनौँ। बोलीभन्दा व्यवहार ठूलो बनाऔँ। सेवा नै सबैभन्दा ठूलो धर्म हो भन्ने विश्वासका साथ...
धन्यवाद। नेपालको जय होस् तपाईं हामी सबैको जय होस्।
03/08/2026
**"परमात्मा! मलाई महल होइन, यस्तो हृदय देऊ जहाँबाट कोही पनि खाली हात नफर्कियोस्..."
धनी बन्नु ठूलो कुरा होइन, धनी हृदय बन्नु नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो साधना हो।
सम्पूर्ण मानव परिवारमा प्रेमपूर्वक नमन। हरिओम्।
आज म तपाईंलाई एउटा यस्तो प्रश्न सोध्न चाहन्छु, जसको उत्तर न किताबमा छ, न मसँग छ। त्यो उत्तर तपाईंको आफ्नै अन्तरात्मामा छ।
यदि आज राति परमात्मा स्वयं तपाईंको अगाडि प्रकट भएर भन्नुभयो—"म तिमीलाई एउटा मात्र वरदान दिन्छु, जे चाहियो माग।" तपाईं के माग्नुहुन्छ?
धन?
पद?
प्रतिष्ठा?
लामो आयु?
वा...
यस्तो हृदय, जहाँबाट कसैको आँसु पुछ्न सकियोस्?
आज संसारमा मानिसहरू भगवान्सँग धेरै कुरा मागिरहेका छन्। कसैले घर माग्छ, कसैले गाडी, कसैले व्यवसाय, कसैले जागिर, कसैले शक्ति, कसैले प्रसिद्धि।
तर सन्तहरूले कहिल्यै धेरै मागेनन्।
उनीहरूले केवल यति भने
«"साईं इतना दीजिए, जामे कुटुम्ब समाय।
मैं भी भूखा न रहूँ, साधु न भूखा जाय।"»
यो केवल एउटा दोहा होइन।
यो सम्पूर्ण मानव सभ्यताका लागि जीवनको सूत्र हो।
सन्त कबीरले कहिल्यै भन्नुभएन—"हे प्रभु, मलाई संसारकै सबैभन्दा धनी मानिस बनाऊ।"
उहाँले भन्नुभयो
"हे प्रभु! मेरो घरमा आउने पाहुनाले लाज नमानेर पानी पिउन पाओस्। मेरो ढोकामा आउने भोकाएको मानिस खाली हात नफर्कियोस्। मेरा आफ्ना छोराछोरी पनि भोकै नसुतून्। यति मात्र काफी छ।"
कति ठूलो चेतना!
कति गहिरो सन्तोष!
आज हामीसँग आवश्यकताभन्दा धेरै छ।
तर शान्ति कम छ।
हामीले आवश्यकतालाई छोडेर चाहनालाई जीवनको केन्द्र बनायौँ।
सन्तहरूले भने
"आवश्यकता सानो हुन्छ, चाहना कहिल्यै सानो हुँदैन।"
एउटा चाहना पूरा भयो भने अर्को जन्मिन्छ।
अर्को पूरा भयो भने तेस्रो।
यही दौडमा पूरा जीवन बित्छ।
तर अन्तिम सासमा मानिसले बुझ्छ
"मैले धेरै कमाएँ, तर धेरै बाँचिनँ।"
सन्त कबीरको जीवन यसैको उदाहरण हो।
उहाँ सय वर्ष नाघिसक्दा पनि करघामा कपडा बुन्नुहुन्थ्यो।
शिष्यहरूले आग्रह गरे
"अब विश्राम गर्नुहोस्।"
तर कबीर मुस्कुराउनुभयो।
उहाँले भन्नुभयो
"कबीर कहाँ बुन्छ र? रामले बुन्दै हुनुहुन्छ।"
कपडा बजारमा बेच्न जाँदा पनि उहाँको भाषा फरक थियो।
उहाँ भन्नुहुन्थ्यो
"रामले लुगा ल्याउनुभएको छ।"
कसैले किनिदियो भने
"रामले नै किन्नुभयो।"
ध्यान दिनुहोस्...
यो केवल शब्दको खेल होइन।
यो अहंकारको अन्त्य हो।
जहाँ "म" हराउँछ, त्यहाँ परमात्मा प्रकट हुनुहुन्छ।
आज हामी प्रत्येक कामपछि भन्छौँ
"मैले गरें।"
त्यही "मैले" नै सबैभन्दा ठूलो बोझ हो।
त्यही "म" ले रिस जन्माउँछ।
त्यही "म" ले तुलना जन्माउँछ।
त्यही "म" ले लोभ जन्माउँछ।
त्यही "म" ले दुःख जन्माउँछ।
जब "म" हट्छ...
काम सेवा बन्छ।
व्यवसाय साधना बन्छ।
घर मन्दिर बन्छ।
र जीवन परमात्माको उत्सव बन्छ।
विज्ञानले पनि एउटा सुन्दर कुरा भन्छ।
मानिसले जब निस्वार्थ भावले कसैलाई सहयोग गर्छ, मस्तिष्कमा आनन्द र करुणासँग सम्बन्धित रसायन सक्रिय हुन्छन्। सहयोग गर्ने मानिसले पनि गहिरो सन्तुष्टि अनुभव गर्छ।
अध्यात्मले हजारौँ वर्षदेखि यही कुरा भनिरहेको छ
"दिने हात लिने हातभन्दा ठूलो हुन्छ।"
तर दिने भनेको केवल पैसा होइन।
कहिलेकाहीँ एउटा मुस्कान दान हुन्छ।
एउटा मीठो शब्द दान हुन्छ।
कसैको कुरा धैर्यपूर्वक सुन्नु पनि दान हुन्छ।
कसैको आँसु पुछ्नु सबैभन्दा ठूलो दान हुन्छ।
आज हामीले एउटा नयाँ प्रश्न सिक्नुपर्छ।
"मलाई अझै के चाहिन्छ?" भन्दा पहिले
"मसँग भएकोमध्ये म के बाँड्न सक्छु?"
यही प्रश्नले जीवन बदल्छ।
अन्त्यमा, म तपाईंलाई तीन प्रश्न छोड्न चाहन्छु। उत्तर कसैलाई नदिनुहोस्। केवल आफ्नै हृदयलाई दिनुहोस्।
१. यदि आज तपाईंको ढोकामा भोकाएको एउटा अपरिचित मानिस आयो भने, तपाईंको पहिलो प्रतिक्रिया करुणा हुनेछ कि हिसाब?
२. तपाईंले जीवनभर धेरै कमाउनुभयो। तर तपाईंको कारणले कति मानिसको जीवनमा आशा, मुस्कान वा साहस जन्मियो?
३. यदि आज परमात्माले तपाईंको सम्पत्ति होइन, तपाईंको हृदयको तौल गर्नुभयो भने—तपाईं वास्तवमै धनी देखिनुहुन्छ?
याद राख्नुहोस्...
मृत्युपछि बैंक खाता यहीं रहन्छ।
घर यहीं रहन्छ।
गाडी यहीं रहन्छ।
पद यहीं रहन्छ।
सँगै जाने भनेको केवल कर्म, करुणा, प्रेम र सेवा हो।
त्यसैले आजदेखि एउटा नयाँ प्रार्थना गरौँ
"हे परमात्मा! मलाई यति मात्र देऊ कि मेरो परिवार सम्मानपूर्वक बाँचोस्। मेरो ढोकामा आउने कोही पनि निराश भएर नफर्कियोस्। र मेरो हृदय यति विशाल बनाइदेऊ कि म बाँचुन्जेल तिम्रो प्रेम बाँड्न सकूँ।"
किनकि...
धनी हुनु उपलब्धि हुन सक्छ।
तर धनी हृदय हुनु—परमात्माको कृपा हो।
हरिओम् तत्सत्।
02/08/2026
"जब तिमी मौन बस्छौ, तब थाहा हुन्छ—संसारसँग होइन, आफ्नै मनसँग युद्ध चलिरहेको रहेछ!"
प्रेमपूर्वक नमन।
आज म तपाईंलाई एउटा प्रश्न सोध्न चाहन्छु।
तपाईं अन्तिम पटक कहिले केही नगरी केवल आफ्नो मनसँग बस्नुभएको थियो?
न मोबाइल...
न टेलिभिजन...
न संगीत...
न कुराकानी...
न काम...
केवल तपाईं... र तपाईंको मौन।
यदि केही मिनेट मात्र त्यसरी बस्नुभयो भने, तपाईंले एउटा अनौठो कुरा अनुभव गर्नुहुनेछ। बाहिर संसार शान्त देखिए पनि भित्र भने एउटा अदृश्य युद्ध चलिरहेको हुन्छ। विचारहरू एकअर्कासँग ठोक्किरहेका हुन्छन्। पुराना सम्झनाहरू उठिरहेका हुन्छन्। भविष्यका डरहरू मनमा घुमिरहेका हुन्छन्। कहिलेकाहीँ अपराधबोध, कहिलेकाहीँ रिस, कहिलेकाहीँ ईर्ष्या, कहिलेकाहीँ लोभ, कहिलेकाहीँ वासना, कहिलेकाहीँ अहंकार।
त्यसपछि प्रश्न उठ्छ
यदि म शान्त हुन बसेको हुँ भने, यो अशान्ति कहाँबाट आयो?
उत्तर अत्यन्त गहिरो छ।
अशान्ति आज जन्मिएको होइन।
यो त धेरै वर्षदेखि मनको अँध्यारो कुनामा लुकेर बसेको थियो।
तपाईं व्यस्त हुनुहुन्थ्यो, त्यसैले देख्नुभएको थिएन।
आज मौन हुनुभयो, त्यसैले देख्नुभयो।
यही नै आध्यात्मिक यात्राको पहिलो ढोका हो।
हामी सबैलाई बचपनदेखि सिकाइयो—धेरै पैसा कमाऊ, ठूलो घर बनाऊ, नाम कमाऊ, मानिसहरूले सम्मान गरून्, जीवन सफल हुन्छ।
तर कसैले सोधेन
यदि मन नै बेचैन छ भने, बाहिरको सफलताले कति दिन टिक्ने सुख दिन सक्छ?
आज संसारमा सुविधा बढेको छ।
मोबाइल स्मार्ट भयो।
गाडी छिटो भयो।
घर ठूलो भयो।
इन्टरनेट संसारभर फैलियो।
तर किन तनाव, चिन्ता, अवसाद र आत्महत्याका घटना पनि बढिरहेका छन्?
किन?
किनकि बाहिरको विकासले भित्रको शून्यता भर्न सक्दैन।
विज्ञानले के भन्छ?
मनोविज्ञान र स्नायुविज्ञानका धेरै अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि जब मानिस केही समय शान्त भएर बस्छ, मस्तिष्कका गहिरा तहमा दबिएका अनुभवहरू सतहमा आउन थाल्छन्।
हामी वर्षौँसम्म भावनाहरू दबाएर बाँचिरहेका हुन्छौँ।
रिस दबाउँछौँ।
आँसु रोक्छौँ।
अपराधबोध लुकाउँछौँ।
डरलाई मुस्कानले छोप्छौँ।
तर ती हराउँदैनन्।
ती मनभित्र सञ्चित भइरहन्छन्।
जुन दिन मौन बसिन्छ, ती सबै ढोका ढकढकाउन थाल्छन्।
अध्यात्मले हजारौँ वर्षअघि यही कुरा भनेको थियो।
बुद्ध बोधिवृक्षमुनि बस्दा सबैभन्दा ठूलो युद्ध बाहिरको मानिससँग होइन, आफ्नै चेतनामा उठेका मारा, डर र प्रलोभनसँग भयो।
येशू मरुभूमिमा चालीस दिन प्रलोभनसँग जुध्नुभयो।
अर्जुनको कुरुक्षेत्र केवल दुई सेनाको युद्ध थिएन; त्यो प्रत्येक मानिसको हृदयमा चलिरहेको धर्म र अधर्मको संघर्षको प्रतीक थियो।
उपनिषद् भन्छन्
"सबैभन्दा ठूलो शत्रु बाहिर छैन, आफ्नै अज्ञान हो।"
ओशो भन्नुहुन्थ्यो
"अहंकार अन्तिम साससम्म बाँच्न खोज्छ।"
त्यसैले जब चेतना जाग्न थाल्छ, अहंकार सबैभन्दा धेरै डराउँछ।
यही कारणले आध्यात्मिक यात्रामा धेरै मानिसहरू बीचमै फर्किन्छन्।
उनीहरू भन्छन्
"ध्यान गरेपछि त झन् धेरै समस्या देखिन थाल्यो।"
तर प्रश्न यो हो—
समस्या अहिले देखियो कि अहिले जन्मियो?
अँध्यारो कोठामा बत्ती बाल्दा धुलो देखिन्छ।
के बत्तीले धुलो बनायो?
होइन।
बत्तीले केवल देखाइदियो।
ध्यान पनि त्यस्तै हो।
यसले अशान्ति बनाउँदैन।
यसले लुकेको अशान्तिलाई उज्यालोमा ल्याउँछ।
यात्राको सबैभन्दा कठिन क्षण त्यही हो, जब पुरानो व्यक्तित्व मर्न खोजिरहेको हुन्छ र नयाँ चेतना जन्मिन बाँकी हुन्छ।
बीउ फुट्नु पीडा हो।
तर त्यही पीडाबाट अंकुर निस्कन्छ।
कोष फुट्नु विनाश जस्तो देखिन्छ।
तर त्यहीँबाट पुतली जन्मिन्छ।
सुन आगोमा जल्छ।
तर त्यसपछि मात्र चम्किन्छ।
मानिस पनि संघर्षबिनाको चेतना हुँदैन।
त्यसैले यदि आज तपाईंको मन अशान्त छ भने, तुरुन्त निष्कर्षमा नपुग्नुहोस् कि तपाईं असफल हुनुभयो।
सायद तपाईं भित्रको सत्यसँग पहिलो पटक भेट्दै हुनुहुन्छ।
त्यसैले जब मन भाग्न खोज्छ
केही क्षण बस्नुहोस्।
जब मोबाइल समात्न मन लाग्छ
आफ्नो सास समात्नुहोस्।
जब रिस आउँछ
पहिले आफूलाई हेर्नुहोस्।
जब कसैलाई दोष दिन मन लाग्छ
पहिले आफ्नै मनमा हेर्नुहोस्।
किनकि बाहिर देखिएको संसार धेरैपटक भित्रको अवस्थाको ऐना मात्र हुन्छ।
याद राख्नुहोस्
आध्यात्मिक यात्रा भनेको संसार छोड्नु होइन।
आफ्नो अज्ञान छोड्नु हो।
मौन भनेको बोल्न छोड्नु होइन।
मनको कोलाहललाई देख्न सिक्नु हो।
ध्यान भनेको भाग्नु होइन।
आफ्नै सत्यसँग भेट गर्नु हो।
अन्ततः विजय कसैलाई हराएर हुँदैन।
विजय तब हुन्छ, जब युद्ध गर्ने 'म' नै विलीन हुन्छ।
जहाँ अहंकार समाप्त हुन्छ, त्यहीँ प्रेम जन्मिन्छ।
जहाँ लोभ समाप्त हुन्छ, त्यहीँ सन्तोष जन्मिन्छ।
जहाँ डर समाप्त हुन्छ, त्यहीँ स्वतन्त्रता जन्मिन्छ।
जहाँ 'म' हराउँछ, त्यहीँ परमात्माको अनुभव हुन्छ।
अब अन्त्यमा केही प्रश्न तपाईंको हृदयका लागि छोड्न चाहन्छु—
- तपाईं दिनभर संसारलाई परिवर्तन गर्न दौडिरहनुभएको छ, तर कहिल्यै आफ्नो मनलाई हेर्नुभएको छ?
- तपाईंलाई साँच्चै शान्ति चाहिएको हो, कि केवल केही समयको मनोरञ्जन?
- तपाईं मौनसँग डराउनुहुन्छ कि मौनभित्र देखिने आफ्नै वास्तविक अनुहारसँग?
- यदि आज सबै कुरा हरायो भने, तपाईं आफूसँग बस्न सक्नुहुन्छ?
यी प्रश्नहरूको उत्तर मैले दिन सक्दिन।
तपाईंको गुरु पनि दिन सक्नुहुन्न।
कुनै पुस्तकले पनि दिन सक्दैन।
उत्तर त तपाईंको आफ्नै मौनमा लुकेको छ।
त्यसैले केही समय संसारबाट होइन, आफ्नै मनको भीडबाट टाढा जानुहोस्।
सायद त्यहीँ तपाईंले खोजिरहनुभएको परम शान्ति, प्रेम, आनन्द र परमात्मा तपाईंको प्रतीक्षामा हुनुहुन्छ।
किनकि अन्तिम सत्य यही हो
जति सत्यको नजिक पुग्छौ, उति भित्रको युद्ध गहिरिन्छ। तर जब त्यो युद्ध समाप्त हुन्छ, बाँकी रहने केवल शान्ति हुन्छ।
01/08/2026
🙏 सम्पूर्णमा प्रेमपूर्वक नमन। शुभ बिहानी। 🙏
आज फेरि एउटा यस्तो प्रश्न लिएर आएको छु, जसले केही क्षणका लागि भए पनि तपाईंलाई आफ्नै अन्तरमनसँग भेट गराउनेछ।
भन्नुहोस् त, जब एउटा शिशु आमाको कोखबाट पहिलो पटक यो संसारमा आयो, के उसले आफूलाई हिन्दु भनेर चिनाएको थियो? के उसले मुस्लिम, बौद्ध, क्रिश्चियन, किराँत वा कुनै अर्को धर्मको परिचय बोकेको थियो? के उसले कुनै भाषा, कुनै जात, कुनै सम्प्रदाय, कुनै राजनीतिक विचार वा कुनै सीमाको झण्डा बोकेर जन्म लिएको थियो?
होइन।
ऊ त केवल एउटा निर्दोष मानव भएर आएको थियो। उसको पहिलो धर्म मानवता थियो। उसको पहिलो भाषा मुस्कान थियो। उसको पहिलो परिचय प्रेम थियो।
तर जन्मिएको केही समय नबित्दै हामीले उसलाई हजारौँ नाम, हजारौँ नियम, हजारौँ बन्धन र हजारौँ पहिचानले बाँध्न थाल्यौँ। "यो गर्न हुन्छ", "यो गर्न हुँदैन", "तिमी यो धर्मका हौ", "ऊ त्यो धर्मको हो", "तिमी यो जातका", "ऊ त्यो जातको" भन्दै हामीले उसलाई स्वतन्त्र आकाशमा उड्न नदिई आफ्नै विचारको पिँजडामा कैद गरिदियौँ।
सायद समाजलाई अनुशासित बनाउन नियम आवश्यक थिए। तर नियमले यदि मानवतालाई नै विभाजित गर्छ भने त्यो नियममाथि पनि प्रश्न उठ्नुपर्छ।
आज संसारमा धर्मको नाममा, जातको नाममा, भाषाको नाममा, सम्प्रदायको नाममा, विचारको नाममा मानिस मानिससँग टाढिँदै गएको छ। तर मृत्युले कहिल्यै कसैलाई सोधेको छैन—"तिमी कुन धर्मका हौ?" मृत्युले त सबैलाई समान रूपमा अँगाल्छ।
त्यसैले प्रश्न धर्म बदल्ने होइन, आफूलाई चिन्ने हो।
के तपाईंले कहिल्यै आफ्नै मनभित्र हेर्नुभएको छ? त्यहाँ कति प्रेम छ? कति घृणा छ? कति करुणा छ? कति अहंकार छ? कति सत्य छ? कति छल छ?
हामीले जीवनभर अरूका कमजोरी खोज्यौँ, तर आफ्नै कमजोरीसँग कहिल्यै भेट गरेनौँ। अरूको आलोचना गर्दै गर्दा आफ्नै जीवनको अमूल्य समय सकियो भन्ने पनि थाहा पाएनौँ।
साँचो मन्दिर तपाईंको हृदय हो। साँचो तीर्थ तपाईंको चेतना हो। साँचो पूजा तपाईंको व्यवहार हो। साँचो धर्म तपाईंको मानवता हो।
आउनुहोस्, आजदेखि जातभन्दा माथि उठौँ, धर्मभन्दा माथि उठौँ, सम्प्रदायभन्दा माथि उठौँ। सबैभन्दा पहिले आफूलाई मानव भनेर चिनौँ। योग, ध्यान, प्रेम, करुणा र सत्य कुनै धर्मको सम्पत्ति होइनन्; यी सम्पूर्ण मानव जातिका साझा सम्पत्ति हुन्।
आफ्ना इन्द्रियलाई संयममा राखौँ। अहंकारलाई विनम्रतामा बदलौँ। घृणालाई प्रेममा बदलौँ। प्रतिस्पर्धालाई सहयोगमा बदलौँ। आलोचनालाई आत्मचिन्तनमा बदलौँ।
किनभने अन्तिम यात्रामा हामीसँग धर्मको प्रमाणपत्र जाँदैन, केवल कर्मको सुगन्ध जान्छ।
यही मेरो विनम्र धारणा हो। तपाईंको पनि हुन सक्छ, फरक पनि हुन सक्छ। तर एकपटक आफ्नै हृदयलाई सोधेर हेर्नुहोस्—हामी जन्मँदा मानव थियौँ कि अरू केही?
01/08/2026
🙏 ध्यान किन लाग्दैन? उत्तर मोबाइलमा होइन, आफ्नै मनमा लुकेको छ।
प्रेमपूर्वक नमन। 🕉️🙏
कहिलेकाहीँ जीवनले यति गहिरो प्रश्न सोध्छ कि त्यसको उत्तर कुनै पुस्तक, कुनै भिडियो वा कुनै गुरुको वचनमा भन्दा आफ्नै मौनताभित्र भेटिन्छ। आज बिहान म पनि ध्यान गर्न भनेर उठेँ। मनमा ठूलो उत्साह थियो—आज आफैँलाई भेट्छु, मनका तरंगहरू शान्त पार्छु, परमात्माको स्पर्श अनुभव गर्छु।
तर बिस्तारै महसुस भयो, म ध्यान गर्न बसेको होइन रहेछु, ध्यान गरेको देखिन बसेको रहेछु। हात जोड्नुअघि मोबाइल समातियो। परमात्माको नाम लिनुअघि स्टाटस लेखियो। सासको आवाज सुन्नुअघि नोटिफिकेसनको आवाज सुनियो। मौनताभित्र पस्नुअघि लाइक र कमेन्टको संख्या गन्न थालियो।
धेरै पटक लाग्थ्यो, म शान्ति खोज्दै छु। तर आज बुझ्न थालेँ, म शान्ति होइन, शान्त देखिन खोज्दै रहेछु। म अहंकार त्याग्न खोजेको होइन, अहंकार त्यागेको प्रमाण खोज्दै रहेछु। म प्रेम सिक्दै होइन, मानिसहरूले मलाई प्रेम गरून् भन्ने चाहनामा अल्झिएको रहेछु।
कति दुःखलाग्दो विडम्बना! संसारलाई परिवर्तन गर्ने सपना देख्ने म, आफ्नै मन परिवर्तन गर्न सकेको रहेनछु। अरूको साधना नाप्दै हिँडेँ, तर आफ्नै चेतनाको गहिराइमा कहिल्यै डुबिनँ। अरूको दोष देख्दा आँखा खुला थिए, आफ्नै कमजोरी देख्न खोज्दा आँखा बन्द भए।
त्यसपछि मौनताले एउटा वाक्य कानमा फुसफुसायो "ध्यान लागेन भनेर दुःखी नहोऊ, तिमीलाई अहिले मात्र थाहा भयो कि तिम्रो ध्यान कहाँ लागेको रहेछ।"
त्यही क्षण आँखा रसाए। किनकि मैले महसुस गरेँ परमात्मा मबाट टाढा हुनुहुन्नथ्यो, म नै उहाँबाट टाढा भागिरहेको रहेछु। शान्ति हराएको थिएन, मेरो प्राथमिकता हराएको रहेछ। ध्यान कठिन थिएन, मनको दिशा मात्र बदलिएको रहेछ।
यदि यो लेख पढ्दै गर्दा तपाईंले पनि आफ्नो अनुहार यस ऐनामा देख्नुभयो भने, आज अरूलाई होइन, एकपटक आफ्नै मनलाई सोध्नुहोस्
"म वास्तवमै परमात्मालाई खोजिरहेको छु, कि मानिसहरूको प्रशंसा?"
सायद यही प्रश्नबाट नै वास्तविक साधनाको यात्रा सुरु हुन्छ।
゚
01/08/2026
सम्पुर्ण मित्रहरुलाई नमन मेरो मोवाईलको समस्याले गर्दा सम्पर्कमा आउन सकिरहेको छैन पुराना पोस्टहरु हेर्दै गर्नुहोला
31/07/2026
**🌿 जीवन के हो? 💚**
**तपाईंको विचार एक शब्द वा एक वाक्यमा कमेन्ट गर्नुहोस्...👇**
कहिलेकाहीँ जीवनले हँसाउँछ, कहिलेकाहीँ रुवाउँछ। कहिले आफ्नै मानिसहरूले साथ छोड्छन्, कहिले अपरिचितले हात समाइदिन्छन्। कहिले सबै कुरा भएर पनि मन खाली लाग्छ, कहिले केही नभए पनि आत्मा भरिएको महसुस हुन्छ। यही उतारचढाव, यही मिलन–विछोड, यही आशा–निराशा र यही अनुभवहरूको समष्टिको नाम हो—**जीवन।**
जीवन फूल पनि हो, काँडा पनि। उज्यालो पनि हो, अँध्यारो पनि। हार पनि हो, जित पनि। तर एउटा कुरा सधैं सत्य रहन्छ—हरेक रातपछि बिहान आउँछ। त्यसैले आजको पीडा स्थायी होइन, आजको असफलता अन्तिम होइन, आजको आँसु व्यर्थ होइन। प्रकृतिले कहिल्यै कुनै ऋतु स्थायी बनाएको छैन भने तपाईंको दुःख पनि स्थायी हुन सक्दैन।
अध्यात्म भन्छ—**"तिमी शरीर मात्र होइनौ, चेतना हौ।"** जब मानिस आफ्नो वास्तविक अस्तित्वलाई चिन्न थाल्छ, तब बाहिरी परिस्थितिले उसको शान्ति खोस्न सक्दैन। क्षमा गर्न सिक्ने हृदय, कृतज्ञ हुन सक्ने मन र प्रेम बाँड्न सक्ने आत्मा नै साँचो सम्पन्नता हो। बाहिर संसार जित्नुभन्दा पहिले आफ्नै मन जित्नु नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो विजय हो।
विज्ञान पनि यही सत्यतर्फ संकेत गर्छ। हाम्रो सोचले हाम्रो मस्तिष्कलाई बदल्छ, हाम्रो बानीले हाम्रो भविष्य बनाउँछ, र हाम्रो दृष्टिकोणले हाम्रो जीवनको गुणस्तर निर्धारण गर्छ। सकारात्मक सोच, उद्देश्यपूर्ण कर्म, प्रेम, करुणा र कृतज्ञताले शरीरमा सकारात्मक रासायनिक परिवर्तन ल्याउँछन्। त्यसैले जीवन परिवर्तन गर्न संसार बदल्न आवश्यक छैन; आफ्नै सोच बदल्न पर्याप्त हुन्छ।
याद राख्नुहोस्—धनले सुविधा दिन सक्छ, तर शान्ति होइन। प्रसिद्धिले चिनाउँछ, तर आत्मसन्तुष्टि होइन। शक्ति दिन सक्छ, तर प्रेम होइन। अन्ततः मानिससँग बाँकी रहने कुरा भनेको उसले बाँडेको माया, गरेको सेवा, दिएको सम्मान र छोडेको असल सम्झना मात्र हो।
त्यसैले जीवनलाई अभिशाप नसम्झिनुहोस्। यो ब्रह्माण्डले तपाईंलाई दिएको दुर्लभ अवसर हो। हरेक बिहान नयाँ सुरुवात हो, हरेक श्वास नयाँ सम्भावना हो, हरेक चुनौती नयाँ पाठ हो, र हरेक दिन एउटा नयाँ उपहार हो। खुसी खोजेर होइन, खुसी बाँडेर बाँच्नुहोस्। अरूलाई उज्यालो दिने दीपक आफैं पनि उज्यालो हुन्छ।
**🌺 जीवनलाई केवल बाँच्ने होइन, महसुस गर्ने, प्रेम गर्ने, सिक्ने, बाँड्ने र अर्थपूर्ण बनाउने प्रयास गरौँ। किनकि जीवनको मूल्य यसको लम्बाइमा होइन, यसको गहिराइमा हुन्छ।**
**💬 अब तपाईंको विचारमा—"जीवन के हो?" एक वाक्यमा आफ्नो अमूल्य विचार कमेन्टमा अवश्य लेख्नुहोस्। 🙏❤️**
01/08/2026
31/07/2026