Aikido in Mongolia

Довтлогчтой тулах, гэмтээх, сөргөлдөх зорилго байдаггүй тул айкидочин хүн гараа барагтай бол зангиддаггүй ажгуу.

Айкидод “байнга унах” гэж юу вэ? Энэ бол зүгээр ойчих биш, биеэ программчилж байгаа хэрэг юм.

Айкидогийн бэлтгэл дээр хүн байнга унадаг. Урагшаа өнхөрнө, арагшаа савна, хажуу тийш зөөлөн газардана, мөрөөрөө хүч тараана, босоод дахин хөдөлнө.

Гаднаас харсан хүн: “Эд нар яагаад дандаа унаад байдаг юм?” гэж бодно.

Тэгвэл хариулт нь энгийн:

Учир нь амьдрал дээр хүн унадаг. Харин унаж сураагүй хүн газар дээр өөрийнхөө ялагдлыг нүүрээрээ баталгаажуулдаг.

Айкидод үүнийг ukemi буюу аюулгүй унах, өнхрөх, хүчийг биед зөв тараах урлаг гэж нэрлэдэг. Энэ нь жүжиглэж унах биш. Энэ бол биеийн тэнцвэр, мэдрэл, булчин, үе мөч, айдас, орон зайн мэдрэмжийг хамтад нь сургадаг маш бодит дасгал юм. Монголчуудад харин маш хол байдаг дасгал. Залуучууд бодибюлдинг, фитнес ярихаас биш унах тухай ярьдаг ганц ч хүн байхгүй. Энэ бол Айкидо, Жудо, Чөлөөт бөх, MMA зэрэгт яригддаг онцгой чадвар юм.

1. Унах дасгал тэнцвэрийн системийг сайжруулна

Хүн унахгүй байх хамгийн том чадвар бол тэнцвэр. Тэнцвэр гэдэг “нэг хөл дээрээ зогсох цирк” биш.

Тэнцвэрийг 3 систем нийлж удирддаг:

• visual system — харааны систем
• vestibular system — дотоод чихний тэнцвэрийн систем
• proprioception — биеийн байрлал, үе мөч хаана байгааг мэдрэх чадвар

Айкидогийн уналт, өнхрөлт энэ гурвыг зэрэг ажиллуулна. Та унахдаа тааз, татами, багш, өөрийн хөл гээд бүх юм солигдох орчинд биеэ удирдана. Тархи чинь “би хаана байна?” гэдэг асуултад хурдан хариулж сурна.

Энэ бол GPS update хийж байгаа юм шиг л зүйл.

Хөдөлгөөнгүй амьдардаг хүний тэнцвэрийн систем бол хуучин газрын зурагтай такси шиг. Нэг булан тойроход төөрнө. Харин айкидочин байнга өнхөрч, босож, эргэж сурдаг тул тархи, бие хоёрын холбоо илүү хурдан болдог.

Ахмад настнуудад зориулсан жүдо суурьтай ukemi дасгалын судалгаанд унах техник заах нь хөдөлгөөний чадвар, тэнцвэр, унахаас айх айдаст эерэг нөлөө үзүүлдэг болохыг судалсан байдаг. 2023 оны нэг судалгаанд ukemi дадлага хийсэн ахмад настнуудын Timed Up and Go test буюу босож алхах хөдөлгөөний шалгалтын үзүүлэлт эрс сайжирсан гэж гарсан.

2. Нуруунд яагаад сайн байж болох вэ?

Нуруу бол хүний биеийн гол багана. Гэхдээ нуруу ганцаараа ажилладаггүй. Түүнийг хэвлийн булчин, нурууны гүн булчин, өгзөг, ташаа, өрц, мөрний бүс гээд олон хэсэг хамт тогтворжуулдаг.

Үүнийг core stability буюу төв тогтворжилт гэдэг.

Айкидогийн уналт дээр хүн:

• гэдсээ сул хаяхгүй,
• нуруугаа хэт хөшөөхгүй,
• мөрөөр хүч тараана,
• ташаагаа эргүүлнэ,
• амьсгалаа барихгүй,
• биеэ бөөрөнхийлж өнхөрнө.

Энэ бүх хөдөлгөөн нь нурууг нэг чиглэлээр биш, олон чиглэлээр ажиллуулдаг.

Өдөржин сандал дээр суусан хүний нуруу бол оффисын тавилга шиг болчихсон байдаг. Босоход хөшнө, бөхийхөд гонгиноно, эргэхэд эсэргүүцнэ. Харин айкидогийн уналт нуруунд “чи ганцхан суух зориулалттай биш шүү” гэж сануулдаг.

Гэхдээ энд нэг чухал анхааруулга бий: уналтыг буруу хийвэл нуруунд сайн биш, муу. Тиймээс ukemi-г аажмаар, багшийн хяналтад, өөрийн нас, жин, биеийн бэлтгэлд тааруулж сурах ёстой. Айкидо бол spine reset button биш. Буруу унавал reset биш, repair болно.

3. Өвдөгт яагаад хэрэгтэй вэ?

Өвдөг бол хүний биеийн “би бүхнийг тэвчинэ” гэж дуугүй явдаг үе. Гэхдээ хүмүүс түүнд хамгийн тэнэг ачаалал өгдөг.

• Гэнэт сууж босно.
• Хүнд юм өргөнө.
• Дасгал хийхгүй байж ууланд явна.
• Дараа нь өвдөг өвдөхөөр “нас явж байна” гэнэ.

Нас биш ээ. Заримдаа таны хөдөлгөөний боловсрол явсан байна.

Айкидод өвдөг шууд хүчээр эргэх ёсгүй. Харин:

• ташаа хөдөлнө,
• хөл байрлалаа сольж сурна,
• жин шилжинэ,
• өвдөг хөлийн чиглэлтэйгээ нэг шугамд байхыг сурна,
• сууж босох хөдөлгөөн илүү зөөлөн болно.

Үүнийг kinetic chain буюу хөдөлгөөний гинжин холбоо гэж ойлгож болно. Хүн зөв хөдөлж байвал хүч зөвхөн өвдөг дээр буухгүй. Ташаа, өгзөг, шагай, core бүгд хуваалцана.

Монголчилбол: өвдөг ганцаараа айлын бүх зээлийг төлөх ёсгүй.

Айкидогийн суулт, шилжилт, ukemi нь өвдгийг “тусдаа үе” биш, бүх биеийн хөдөлгөөний нэг хэсэг болгож сургадаг. Энэ нь өдөр тутамд ч хэрэгтэй: машинд суух, шатаар буух, халтирч тэнцвэрээ олох, хүүхэд өргөх, юм авах гээд бүх хөдөлгөөнд өвдөг ганцаараа золиос болох нь багасна.

4. Мөр, бугуй, хүзүүнд яагаад хэрэгтэй вэ?

Унаж сураагүй хүн унахдаа ихэвчлэн гарын бугуйгаар тулдаг. Үүнийг англиар FOOSH буюу Fall On Outstretched Hand — “сунгасан гар дээр унах” гэж нэрлэдэг.

Энэ бол хүний байгалийн рефлекс. Гэхдээ байгалийн зүйл бүхэн ухаантай биш. Зарим нь зүгээр л хурдан эвдрэх арга байдаг.

Сунгасан гарын бугуй алгаар газар тулбал хүч бугуй, тохой, мөр рүү шууд очно. Ялангуяа хатуу газар бол бүр аюултай. Урагш унах үеийн гэмтлийн механикийг судалсан судалгаанд сунгасан гар дээр унах нь насанд хүрэгчид, өндөр настнуудад түгээмэл тохиолддог гэмтлийн сценарийн нэг гэж авч үзсэн байдаг.

Айкидогийн ukemi харин өөр зүйл заана:

• гараа түгжиж тулдаггүй,
• мөрөөр өнхөрнө,
• хүчийг нэг цэг дээр биш уртаар тараана,
• толгойгоо татами руу цохихгүй,
• амьсгалаа гаргаж биеэ суллана.

Энгийнээр хэлбэл, бие чинь газар руу “нэг хадаас” шиг биш, “дугуй” шиг өнхөрч очиж сурна.

Энэ нь мөрний хөдөлгөөний хүрээ, булчингийн уян хатан байдал, бугуй тохойн хамгаалалтын дадалд сайн. Мөр бол их эрхэм үе. Түүнийг газар руу шууд хадаад байвал удахгүй эсэргүүцлийн жагсаал хийж эхэлнэ.

5. Унах нь яс, булчинд ачаалал өгдөг. Гэхдээ зөв тунгаар

Хүний бие ачаалалд дасан зохицдог. Булчинд ачаалал өгвөл хүч нэмэгдэнэ. Ясанд зохистой механик ачаалал өгвөл ясны бүтэц хадгалагдахад тусалдаг. ДЭМБ насанд хүрэгчдэд долоо хоногт дор хаяж 150–300 минут дунд зэргийн идэвхтэй хөдөлгөөн, мөн бүх гол булчинг хамарсан хүчний дасгалыг долоо хоногт 2 буюу түүнээс олон өдөр хийхийг зөвлөдөг.

Айкидо яг фитнесийн заал биш ч бэлтгэл дээр:

• сууж босно,
• алхана,
• эргэнэ,
• өнхөрнө,
• унахдаа босно,
• хамтрагчийн хөдөлгөөнд хариу үйлдэл үзүүлнэ,
• core, хөл, мөр, нуруу зэрэг олон булчин зэрэг ажиллана.

Тиймээс зөв хичээллэвэл энэ нь functional movement буюу өдөр тутмын амьдралд хэрэгтэй хөдөлгөөний чадвар өгдөг.

Гэхдээ айкидо бол “яс бэхжүүлэгч ид шидийн машин” биш. Хэт их, буруу, хяналтгүй уналт бол сайн биш. Зөв тун, зөв багш, зөв дэвжээ, зөв progression буюу шаталсан ахиц хэрэгтэй.

Эмийн тун зөв бол эм.
Хэтрүүлбэл хор.
Айкидогийн уналт ч адил.

6. Айкидогийн уналт мэдрэлийн системийг сургадаг

Энэ хамгийн чухал хэсэг.

Унах үед бие айдаг. Айх нь буруу биш. Айдас бол амьд үлдэх систем. Гэхдээ унах бүрдээ бие чинь бүр мөсөн хөшиж, нүдээ аниад, амьсгалаа түгжээд байвал гэмтэх магадлал нэмэгдэнэ.

Ukemi нь nervous system training буюу мэдрэлийн системийн сургалт.

Та унах үедээ:

• сандрахгүй байх,
• амьсгалаа гаргах,
• биеэ суллах,
• зөв тал руу өнхрөх,
• толгойгоо хамгаалах,
• дараагийн байрлал руу шилжих

гэдгийг сурна.

Эхэндээ тархи чинь: “Аюул! Би унах гэж байна!” гэж орилно.

Дараа нь: “За, уналт ирлээ. Мөр, ташаа, гар, амьсгал бүгд хэвийн. Асуудалгүй.” гэж сурна.

Энэ бол зөвхөн дэвжээн дээр хэрэгтэй чадвар биш. Хальтиргаа, шат, мөс, дугуй, уулын зам, хүүхэдтэй тоглох, ахмад нас гээд амьдрал дээр унах нөхцөл зөндөө.

Хүн унахаас бүрэн зугтаж чадахгүй. Харин яаж унахаа сурч болно.

7. Стресс, сэтгэлзүйд үзүүлэх нөлөө

Айкидо дээр унах, босох, дахин оролдох үйл явц өөрөө сэтгэлзүйн сургалт.

• Хүн эхлээд унахаас айна.
• Дараа нь айдастайгаа танилцана.
• Дараа нь биеэ итгэж сурна.
• Дараа нь хамтрагчдаа итгэж сурна.
• Эцэст нь уналт нь шийтгэл биш, хөдөлгөөний нэг хэсэг болж хувирна.

Энэ бол self-efficacy буюу өөрийн чадварт итгэх мэдрэмж-ийг нэмэгдүүлдэг зүйл. “Би унаж чадна, босож чадна, дараагийн хөдөлгөөнд орж чадна” гэдэг мэдрэмж хүний биед ч, толгойд ч сайн.

Зарим хүн айкидо дээр анх унаад дотроо “би хөгширчихсөн юм байна” гэж боддог. Хоёр сарын дараа өнхрөөд босохдоо “би чинь ер нь эвдэрсэн хүн биш байж” гэж ойлгодог. Энэ бол жижиг зүйл биш.

8. Яагаад “бүхэл биеэрээ” унах чухал вэ?

Айкидод унахдаа шууд нуруугаараа тэгш савж унахгүй. Ихэнхдээ хажуу, мөр, ташаа, дал, гарын цохилтын шугамаар хүчийг тараадаг. Үүнийг энгийнээр impact distribution буюу цохилтын хүчийг тараах гэж хэлж болно.

Нэг цэг дээр бүх хүч буувал гэмтэх эрсдэл нэмэгдэнэ. Харин хүчийг урт замаар тараавал нэг хэсэг дээр ирэх даралт багасна.

Жишээ нь:

• гар дээрээ шулуун тулж унавал бугуй бүх хүчийг авна.
• нуруугаараа шулуун савбал нуруу, толгой эрсдэлд орно.
• харин хажуугаар өнхөрч, гараар татами цохиж, мөр-ташаагаар хүч тараавал цохилт нэг хэсэгт төвлөрөхгүй.

Монголчилбол:
• Унаж сураагүй хүн газартай “мөргөлдөнө”.
• Ukemi сурсан хүн газартай “тохиролцоно”.

9. Айкидо гэмтэлгүй юу?

Үгүй. Ямар ч хөдөлгөөнтэй спорт, тулааны урлагт эрсдэл бий.

Айкидод ялангуяа:

• мөр,
• бугуй,
• өвдөг,
• хүзүү,
• нуруу
дээр буруу техник, хэт хүч, муу дэвжээ, хангалтгүй халаалт, эго ихтэй хамтрагч зэргээс асуудал гарч болно.

Тиймээс зөв зарчим:

• аажмаар сур,
• өөрийн түвшнээ мэд,
• өвдвөл хэл,
• хамтрагчаа хүчээр “сургах” гэж бүү тэнэгт,
• багшийн зааврыг сонс,
• ukemi-г ego-той биш техникээр хий.

Айкидо дээр хамгийн аюултай хүн бол хар бүстэй хүн биш.
“Би чадна” гэж бодоод биеийнхээ дохиог сонсдоггүй хүн юм.

10. Бодит амьдралын жишээ

Гудамжинд мөсөн дээр хальтирлаа гэж бодъё.

Унаж сураагүй хүн:

• гараа сарвайна,
• бугуйгаа тулна,
• толгойгоо хамгаалж амжихгүй,
• нуруугаараа савна,
• дараа нь “аймаар уначихлаа” гэнэ.

Ukemi сурсан хүн:

• биеэ арай хурдан суллана,
• толгойгоо татна,
• хажуу руу хүч тараана,
• гараар цохилтыг зөөллөнө,
• босох боломжоо хадгална.

Мэдээж айкидочин хүн мөсөн дээр superhero болчихгүй. Гэхдээ унах тухай биеийн боловсролтой хүн, огт боловсролгүй хүн хоёрын ялгаа бодитой.

• Нэг нь газар руу осолдоно.
• Нөгөө нь газар руу бууна.

Дүгнэлт

Айкидод талдаа унах, өнхрөх, босох дасгал нь зүгээр нэг үзүүлбэр биш.

Зөв хийвэл энэ нь:

• тэнцвэр сайжруулна,
• мэдрэлийн системийг сургана,
• нуруу, core, ташааны хөдөлгөөнийг идэвхжүүлнэ,
• өвдөг, мөр, бугуйд хүчийг зөв тараах дадал өгнө,
• унах айдсыг багасгана,
• өдөр тутмын хөдөлгөөний чанарыг нэмэгдүүлнэ,
• хүнд өөрийн биедээ итгэх мэдрэмж өгнө.

Гэхдээ “айкидо хийвэл бүх үе чинь ид шидээр эдгэнэ” гэсэн үг биш. Зөв багш, зөв дэвжээ, зөв халаалт, зөв техник, өөрийн биеэ сонсох ухаан хэрэгтэй.

Хамгийн товчоор:

Айкидо хүнийг унагах гэж унагадаггүй.
Унах үедээ өөрийгөө хамгаалж сургах гэж унагадаг.

• Амьдрал дээр уналт ирдэг.
• Хальтиргаа ирдэг.
• Тэнцвэр алдагддаг.
• Нас ахидаг.
• Бие өөрчлөгддөг.

Тэр үед таны биед нэг чадвар үлдэнэ: “Би унаж болно. Гэхдээ би сүйрэх албагүй.”

Японы эмэгтэй дайчид: түүхийн сүүдэрт үлдсэн үнэн

Японы түүхэнд эмэгтэй дайчдын тухай ихэвчлэн төдийлөн ярьдаггүй. Гэвч сүүлийн үеийн археологийн олдворууд энэ уламжлалт ойлголтыг өөрчилж эхэлж байна.

Японы хэд хэдэн тулааны талбарын оршуулгын газраас олдсон хүний шарилд хийсэн DNA analysis буюу ДНХ-ийн шинжилгээ-гээр тэнд оршуулсан хүмүүсийн тодорхой хувь нь эмэгтэй байсан нь тогтоогджээ. Зарим газарт шинжилгээнд хамрагдсан хүмүүсийн ойролцоогоор 30–50 хувь нь эмэгтэй байсан нь эмэгтэйчүүд дайны бүсэд өмнө нь бодож байснаас хамаагүй илүү оролцож байсан байж болзошгүйг харуулж байна.

Түүхэн эх сурвалжуудад мөн onna-musha буюу эмэгтэй дайчид гэж нэрлэгддэг хүмүүсийн тухай дурддаг. Тэд бол самурайн давхаргад хамаарах, тулааны урлагт сургагдсан, зарим үед эрчүүдтэй мөр зэрэгцэн тулалдаж байсан эмэгтэйчүүд юм.

Тэдний дундаас Томоэ Гозэн зэрэг алдартай эмэгтэй дайчид ур чадвар, эр зоригоороо домог болон үлдсэн. Гэвч олон зууны турш ийм эмэгтэйчүүдийн түүхийг өргөн хүрээний бодит үзэгдэл гэхээсээ илүү “ховор онцгой тохиолдол” мэтээр хүлээн авч иржээ.

Мэдээж эдгээр баримт нь “самурайн бараг тал хувь нь эмэгтэй байсан” гэдгийг шууд нотолж байгаа хэрэг биш. Харин нэг зүйлийг тодорхой хэлж байна: дайны түүхэн дэх эмэгтэйчүүдийн үүрэг уламжлалт түүх бичлэгт дүрслэгдсэнээс хавьгүй том байсан байж магадгүй.

Археологи, генетикийн шинэ судалгаанууд цаашид нэмэгдэхийн хэрээр Японы дайчдын түүх илүү бүрэн, илүү бодит, бас олон хүний төсөөлснөөс хамаагүй сонирхолтой болж байна.

БОГД ХАН УУЛАНДАА АМЖИЛТТАЙ АЛХААД ИРЛЭЭ!

Бид уулын алхалтаа амжилттай зохион байгуулж, 07-р сарын 04-ний өдрийн хүүхдийн бэлтгэлээ 07-р сарын 01-ний өдөр Богд Хан ууланд "Байгальд Айкидо хийцгээе" уриан дор амжилттай хийлээ. ✨

Энэхүү алхалт нь олон хүүхдийн хувьд анх удаа ууланд гарч үзсэн онцгой тохиолдол байсан бөгөөд тэдний хэцүү байсан ч зогсохгүй тэвчээр заасныг харах сайхан байлаа.

Эцэг эх, асран хамгаалагч нартаа хандан уриалах нь:
Хүүхдүүдийнхээ бие бялдрыг чийрэгжүүлэх, тэвчээр хатуужил суулгах, байгальтайгаа ойр байх энэхүү сайхан дадлыг хамтдаа хэвшүүлж, цаашид хүүхдүүдтэйгээ хамт ууланд алхаж байхыг уриалж байна.

Талархал:
Бидэнтэй хамт алхаж, хүүхдүүдээ дэмжин, цаг гарган идэвхтэй оролцсон эрхэм эцэг эх, асран хамгаалагч та бүхэндээ чин сэтгэлийн талархал илэрхийлье. Та бүхний дэмжлэгээр хүүхдүүд маань илүү зоригтой, илүү хөгжилтэй байлаа.

Дараагийн алхалт, бэлтгэлээрээ дахин уулзацгаая! 🥋
Жич: 07.05 бэлтгэл хэвийн хуваарийн дагуу орно.

“Бокс нь хамаагүй дээр ээ” гэдэг ярианы орхигддог хамгийн том хэсэг юу вэ?

Бокс бол маш сайн спорт. Цохилт, хамгаалалт, зай барилт, хөл ажиллагаа, timing буюу цаглал, reaction буюу хариу үйлдэл, стрессийн дор ажиллах чадвар өгдөг.

Гэхдээ бокс сураад гарсан хүн гудамжинд хүн цохих эрхтэй болдоггүй.

Ринг дээр бол:
• шүүгчтэй,
• дүрэмтэй,
• бээлийтэй,
• жин ойролцоо,
• хонхтой,
• эмчтэй,
• хоёр тал зөвшөөрсөн байдаг.

Баарны үүдэнд бол:
• шүүгч байхгүй,
• шал хатуу,
• нөгөө хүн согтуу,
• найзууд нь хажууд,
• камераар бичигдэнэ,
• цагдаа ирнэ,
• маргааш нь мэдүүлэг өгнө. Ялангуяа энэ мэдүүлэг өгдөг хэсгийг огт мэдэхгүй залуус л боксыг амьдралд илүү гэх нь бий. Энэ маш аюултай хэсэг. Яагаад гэдгийг одоо ярьж өгье.

Тиймээс “бокс бодит амьдралд илүү” гэж хэлэхэд нэг асуулт гарна:

— Бодит амьдрал гэдэг чинь өөрийгөө хамгаалах уу, эсвэл эрүүгийн хэрэг үүсгэх үү?

Олон улсын практик: өөрийгөө хамгаалж болно, гэхдээ зодоон хийж болохгүй.

Их Британи, Австрали, АНУ зэрэг common law буюу ерөнхий эрх зүйн уламжлалтай орнуудад гол зарчим бараг ижил:

• imminent threat — халдлага бодитой, ойртсон байх
• necessity — хүч хэрэглэхээс өөр аргагүй байх
• reasonable force — боломжийн, зохистой хүч байх
• proportionality — аюултайгаа дүйцэх хэмжээний хариу байх
• not revenge — өшөө авалт биш байх

Их Британийн Засгийн газрын тайлбарт хүн өөрийгөө болон бусдыг хамгаалахын тулд “reasonable force” буюу зохистой хүч хэрэглэж болно гэж заасан байдаг. Гэхдээ “reasonable” гэдэг нь тухайн нөхцөлд үнэхээр шаардлагатай, хэтрээгүй байхыг хэлнэ.

Австралийн Холбооны Эрүүгийн хуулийн тайлбарт ч self-defence буюу өөрийгөө хамгаалах нь хүн өөрийн үйлдлийг хамгаалалтад шаардлагатай гэж итгэсэн, мөн тухайн үйлдэл нөхцөл байдалдаа зохистой байсан үед хүлээн зөвшөөрөгдөнө гэж тусгасан байдаг.

АНУ-д муж бүрийн хууль өөр боловч National Conference of State Legislatures-ийн тайлбарласан ерөнхий зарчимд “reasonable force” буюу зохистой хүч, зарим нөхцөлд castle doctrine / stand your ground гэх мэт ялгаа бий. Гэхдээ энэ нь “дуртай хүнээ цохиж болно” гэсэн үг биш, харин бодит аюулын эсрэг хуульд заасан хүрээнд хамгаалах тухай ойлголт юм.

Монголд ч “аргагүй хамгаалалт” гэдэг ойлголт бий. Улсын Дээд шүүхийн зөвлөмжид нийгэмд аюултай халдлагаас хамгаалж аргагүй хамгаалалт хийх нь эрүүгийн хуулиар зөвшөөрсөн хувь хүний эрх гэж тайлбарласан байдаг. Гэхдээ энэ нь халдлага бодитой, тулгарсан, хамгаалах зорилготой байх ёстой гэсэн агуулгатай.

— Боксын цохилт хууль дээр яаж харагдах вэ?

Боксын зааланд jab, cross, hook бол гоё техник.

Баарны гадаа бол тэр нь:
• assault — биед халдах,
• battery — хүч хэрэглэсэн халдлага,
• grievous bodily harm — хүнд гэмтэл,
• зарим тохиолдолд бүр хүний амь насанд аюултай хэрэг болж хувирна.

Нэг сайн hook эрүү дээр буувал хүн ухаан алдаж унана. Унахдаа толгойгоороо цемент, шат, бордюр, ширээний булан мөргөнө. Тэгээд “би зүгээр ганц цохисон” гэдэг тайлбар шүүх дээр тийм гоё сонсогдохгүй. Цохисон хүн энэ үед ямар их харамсал тээж байдгийг чи огт мэдрэхгүй байна. Туршлагагүй хүн эрүү рүүгээ цохиулбал маш хүнд гэмтэл, хохирол авдаг. Наад зах нь эрүү хавдана, өвдөнө, цаад зах нь эрүү хугарна. Ар гэр, найзууд, эмч, цагдаа, шүүх гээд бүгд чиний эсрэг ажиллаж эхэлнэ. Тэр үед чи бэлтгэлтэй бокс мэддэг гэдгийг хүмүүс мэдвэл байдал бүр хүндэрдэг.

• Ринг дээр хүн унахад татами, дэвжээ, эмч байна.
• Гудамжинд хүн унахад бетон байна.

Бетон бол referee биш.
Бетон бол маш шударга бус, маш хатуу шүүгч. Тэр хэнийг ч хүнд гэмтээж чадна, ямар ч ялгах зүйл байдаггүй.

— “Би бокс мэддэг” гэдэг заримдаа таны эсрэг ажиллаж болно.

Олон улсын практикт тулааны спорт, martial arts буюу тулааны урлагийн туршлага нь автоматаар “гар чинь хүйтэн зэвсэг” гэсэн хууль биш. “Black belt must register hands as lethal weapons” гэдэг бол домог. Австрали, АНУ зэрэгт ийм албан шаардлага байхгүй гэж хууль, тулааны урлагийн тайлбаруудад олонтаа дурддаг.

Гэхдээ таны бэлтгэл шүүхийн үнэлгээнд огт хамаагүй гэсэн үг биш.

Хэрвээ та бокс мэддэг хүн байж:
• согтуу хүнийг хүчтэй цохисон,
• унасан хойно нь үргэлжлүүлсэн,
• аюул дууссан байхад дахиад цохисон,
• зай авах боломжтой байж нокаут хийсэн

бол “би айсан” гэдэг тайлбар илүү нарийн шалгагдана. Учир нь та жирийн хүнээс илүү хяналттай, илүү чадвартай, цохилтын үр дагаврыг ойлгох ёстой хүн гэж үзэгдэх магадлалтай.

Монголчилбол:

• Бокс мэддэг байлаа гээд давуу эрх биш.
• Заримдаа нэмэлт хариуцлага.

Аа харин, Айкидо энэ ярианд яагаад утгатай вэ?

Айкидо нь рингэнд боксчныг ялах гэж бүтээгдээгүй. Үүнийг айкидочид өөрсдөө ч ойлгох хэрэгтэй. Харин айкидо дараах зүйлсийг онцолдог:

• maai — зай барих
• tai sabaki — довтолгооны шугамаас гарах
• kuzushi — тэнцвэр алдуулах
• control — хяналт авах
• de-escalation — мөргөлдөөнийг намжаах
• ukemi — унах, өнхрөх, гэмтлээс сэргийлэх

Хууль эрх зүйн бодит орчинд энэ логик их чухал. Учир нь зорилго нь “нокаут хийж бахархах” биш, харин:

• зай авах,
• аюулыг зогсоох,
• нөгөө хүнийг огт гэмтээхгүй байх,
• өөрөө гараад явах,
• цагдаа ирэхэд тайлбарлаж болохуйц үйлдэл хийх.

Энэ нь тулааны спортын үнэ цэнийг үгүйсгэхгүй. Бокс сайн. Жүдо сайн. BJJ сайн. Wrestling сайн. Айкидо ч өөрийн хүрээнд сайн.

Гэхдээ “өөрийгөө хамгаалах” гэдэгт зөвхөн цохих чадвар биш, хууль зүйн амьд үлдэх чадвар бас ордог. Ялангуяа энэ сүүлийн чадвар орчин үед маш чухал болсон. Камер хөгжсөн, бүх үйлдэл бичигддэг, хүмүүс янз бүрээр гэрчилдэг болсон өнөө үед зодоон зөрчилдөөний хамгийн хэцүү хэсэг нь маргааш өглөө нь болдог юм. Цагдаа дуудна, мэдүүлэг авна, камер үзнэ, тэгээд шүүх дээр очих хэрэг гарна. Та өөрийгөө хамгаалж хоёр гурван хүнийг ганц ганц цохисон боловч энэ тоогоор ял авах бодит хуулийн заалтууд байдаг гэдгийг мартаж болохгүй. Тэр байтугай таныг хорлох гэсэн хүмүүс зориуд өдөж байгаад цохиулах ч тохиолдол бий.

— Бааранд хамгийн сайн техник юу вэ?

Инээдтэй сонсогдож магадгүй, гэхдээ бодит амьдрал дээр хамгийн сайн техникүүд:

• эрт холдох,
• уучлаарай гээд гарах,
• гараа ил харагдахаар байлгах,
• зай барих,
• найзуудаа татаж гаргах,
• хамгаалагч дуудах,
• камертай газар байх,
• унасан хүнийг дахиж цохихгүй байх.

Энэ бол “аймхай” биш.
Энэ бол эрүүгийн хэрэгт сэрдэгдэхгүйгээр өглөө сэрэх стратеги юм.

Facebook-ийн коммент дээр “бокс нь дээр” гэж бичих амархан. Харин бодит амьдрал дээр нэг хүний эрүү хугараад, та камер дээр үлдээд, цагдаад мэдүүлэг өгөөд, хохирол төлөөд, шүүхийн хаалга татахад тэр комментын баатаруудын нэг нь ч таны өмгөөлөгчийн төлбөрийг төлөхгүй. Нэг цохилтын хариу төлбөр нь амьдрал дээр ямар хүнд тусдагийг та төсөөлөхгүй байна.

Дүгнэлт

— Биеэ хамгаалахад бокс хэрэгтэй юу?
• Тийм, хэрэгтэй байж болно.

— Гэхдээ бокс мэддэг байлаа гээд гудамжинд хүн цохих хууль ёсны эрхтэй болно гэсэн үг үү?
• Үгүй. Тэр байтугай боксын янз бүрийн техник хэрэглэхийг ихэвчлэн хориглодог. Тэр бол рингэн дээр бэлтгэлтэй хүмүүс спортын зарчмаар өрсөлдөхөд л зориулсан эд. Та хүний бөөр рүү маш сурцтай цохилоо гэхэд хичнээн зөөлөн цохисон ч нөгөө туршлагагүй хүнийг хүнд гэмтээх бодит аюултай гэдгийг л сана. Хүний бөөр гэмтээчихвэл насан турш харамсах хэрэг гарна. Тэгээд ядаж байхад огт тулаан мэдэхгүй хүмүүс хэрэг төвөг гаргах нь элбэг байдаг.

Олон улсын бодит практик маш энгийн:

• Аюул бодитой юу?
• Хүч хэрэглэх шаардлагатай байсан уу?
• Хэрэглэсэн хүч зохистой байсан уу?
• Аюул дууссаны дараа зогссон уу?

Эдгээрт тийм гэж хариулж чадахгүй бол таны “өөрийгөө хамгаалсан” гэдэг тайлбар зүгээр л “би зодоон хийсэн” болж хувирна.

Тиймээс айкидо, бокс хоёрыг “аль нь илүү зодно вэ?” гэж харьцуулах нь хүүхдийн яриа.

Насанд хүрсэн хүний асуулт бол:

“Би аюулаас өөрийгөө хамгаалаад, нөгөө хүнийг шаардлагагүй гэмтээлгүй, хууль зүйн хувьд өөрийгөө булшлахгүй гарч чадах уу?”

• Рингэнд бокс ялж болно.
• Гудамжинд хууль ялна.
Харин хамгийн ухаантай хүн бол зодоон эхлэхээс өмнө дуусгаж чаддаг хүн юм шүү.

Энэ сэдэв бол зөвхөн бокс, айкидо хоёр гудамжинд болон баарны зөрчилдөөнд хэрхэн үйлчлэх вэ гэдгийг цагдаа шүүхтэй холбоотой хэсгийг хөндсөн болно. Рингэн дээрх яриа бол шал тусдаа бөгөөд айкидочин хүн рингэн дээр гарахгүй, тийм зорилго байхгүй, рингэн дээр зодолдож чадахгүй гэдгийг нуулгүйгээр хэлье.

Айкидогийн koshinage дээр яагаад “аюултайгаар хөөрөөд”, багш алга болчих шиг санагддаг вэ?

Айкидогийн анхны бэлтгэл дээр koshinage буюу ууц/ташаагаар өргөж шидэх мэх дээр унаж үзсэн хүн нэг зүйлийг маш хурдан ойлгодог:

— “Би ер нь сая өөрөө унав уу, багш намайг ухаан алдуулчихав уу?”

Гаднаас харахад гоё.

Дотор нь орсон хүнд бол хэдхэн хоромд тархи, чих, нүд, тэнцвэр, айдас, нэр төр бүгд зэрэг reset хийгдэж байгаа юм шиг санагдана.

Яагаад тэгж эвгүй байдаг вэ гэвэл энэ мэх таны биеийн гурван том системийг нэг дор будилуулдаг:

• тэнцвэрийн систем,
• орон зайн мэдрэмж,
• аюулын хариу урвал.

Монголчилбол: багш таныг зүгээр өргөж шидээгүй.
Таны тархины “би хаана байна вэ?” гэдэг газрын зургийг түр устгачихаж байгаа юм.

1. Таны center of mass буюу хүндийн төв хулгайлагдана.

Хүн зогсож байхдаа өөрийгөө “би тэнцвэртэй байна” гэж мэдэрдэг. Үүний гол нь center of mass буюу хүндийн төв ба base of support буюу тулгуурын суурь хоёрын харьцаа.

Хүндийн төв чинь хоёр хөлийн чинь хооронд, тулгуурын суурин дотор байвал та босоо байна. Харин тэр хүндийн төв тулгуурын сууриас гарвал бие чинь “за баяртай, газарт уулзъя” гэдэг горим руу орно. Алхах үед хүртэл бие хүндийн төв ба тулгуурын суурийн харьцааг байнга зохицуулж тэнцвэрээ хадгалдаг гэж biomechanics буюу хөдөлгөөний механикийн судалгаанд тайлбарладаг.

Koshinage дээр багш юу хийдэг вэ?

Тэр таны хүндийн төвийг өөрийнхөө ташаа, ууц, нурууны шугам дээр авчирна. Таны хөл газарт байгаа мэт боловч таны жин аль хэдийн өөр хүний биед шилжсэн байна. Энэ мөчид таны тархи хуучин программ ажиллуулж байна:

“Би хөл дээрээ байна.”

Гэтэл бодит байдал:

“Үгүй ээ, чи одоо багшийн ташаан дээр түрээсээр амьдарч байна.”

Энэ зөрүү л аймшигтай мэдрэмж төрүүлдэг.

2. Тулгуур алга болно. Хүн өөрийгөө газартай холбоотой үедээ л зоригтой байдаг.

Хүн газар дээр хоёр хөлтэй байхдаа их зоригтой.
Коммент бичнэ, дайрна, зуурна, эсэргүүцнэ.

Харин хоёр хөл нь тулгуураа алдах мөчид тэр бүх “би чадна” гэдэг зан зүгээр л алга болно. Яагаад гэвэл тархи амьд үлдэх горим руу шилждэг.

Koshinage дээр довтлогчийн хөл газраас салж, эсвэл газар дээр байгаа ч үр ашигтай тулгуур байхаа больдог. Үүнийг энгийнээр:

support loss буюу тулгуур алдагдал гэж ойлгож болно.

Та өөрийгөө довтолж байна гэж бодоод орно.
Гэтэл нэг мөчийн дараа таны хамгийн том асуудал довтолгоо биш, өөрийнхөө нүүрийг газартай танилцуулахгүй байх болж хувирна.

Айкидо энд л сонирхолтой.
Тэр таны хүчийг шууд зогсоохгүй.
Зүгээр л таны хүчний эзнийг өөрөөс чинь булаагаад авчихна.

3. Vestibular system буюу тэнцвэрийн систем чинь “юу болоод байна аа?” гэж орилно.

Хүний дотоод чихэнд vestibular system буюу тэнцвэрийн систем байдаг. Энэ систем нь semicircular canals буюу хагас дугуй сувгууд, мөн otolith organs буюу шугаман хурдатгал, толгойн хазайлтыг мэдрэх эрхтнүүдээс бүрддэг. Тэд толгой эргэх, хазайх, урагш хойш хурдлах, доош унах зэрэг хөдөлгөөнийг тархинд мэдээлдэг.

Koshinage дээр таны толгой, их бие, хөл гурвын чиглэл гэнэт солигдоно.

• Толгой нэг мэдээлэл өгнө.
• Нүд өөр мэдээлэл өгнө.
• Булчин, үе мөчний мэдрэмж өөр мэдээлэл өгнө.

Тэгээд тархи чинь:

“Энэ хүн довтолж байсан. Одоо яагаад тэнгэр, тааз, татами гурав ээлжилж харагдаад байна?”

гэж асууна.

Энэ үед үүсдэг будлианыг sensory mismatch буюу мэдрэхүйн мэдээллийн зөрчил гэж тайлбарлаж болно. Нүд “би ингэж харж байна” гэнэ. Дотоод чих “үгүй ээ, бид эргэж байна” гэнэ. Биеийн мэдрэмж “ер нь тулгуур хаана байна?” гэнэ.

Тэгээд та өөрөө “багш алга болчих шиг боллоо” гэж мэдэрнэ.

Үнэндээ багш алга болоогүй.
Таны тархины tracking system буюу байршил хянах систем түр хоцорсон.

4. Яагаад багш алга болчих шиг санагддаг вэ?

Энэ бол айкидогийн хамгийн гоё аймшиг.

Довтлох үед та багшийг урдаа харж байна. Та түүн рүү чиглэж байна. Гэтэл багш tai sabaki буюу довтолгооны шугамаас биеэ гаргах хөдөлгөөн хийж, таны урд байгаа байршлаас хажуу/доод/дотор шугам руу шилжинэ.

• Та хуучин мэдээллээр довтолж байна.
• Багш шинэ байрлалд орчихсон байна.

Үүнийг компьютерийн хэлээр хэлбэл:

Таны GPS 1 секунд хоцорч update хийж байна.

Гэхдээ айкидод 1 секунд гэдэг асар их. Хүний тэнцвэрийн систем маш хурдан ажилладаг. Жишээ нь vestibulo-ocular reflex буюу толгой хөдөлсөн ч харааг тогтвортой байлгах рефлекс нь ойролцоогоор 7–15 миллисекундийн маш богино хоцролттой ажилладаг гэж тайлбарлагддаг.

Гэхдээ рефлекс хурдан байлаа гээд тактикийн ойлголт, тэнцвэр, уналтын чиглэл бүгд шууд амжина гэсэн үг биш. Багш зөв цаглалтай орвол таны нүд багшийг хайж байх хооронд таны бие аль хэдийн түүний ташаан дээр байрласан байна.

• Тиймээс “багш алга болчихсон” биш.
• Та өөрөө хуучин газар руу довтолсон байна.

5. Кохинаге айдас төрүүлдэг шалтгаан нь өндрөөс биш, хяналт алдагдсанаас болдог.

Хүн заавал өндөр дээрээс унахдаа айдаггүй. Хяналтаа алдахдаа айдаг.

Koshinage дээр хамгийн эвгүй зүйл нь:

• би хаашаа унах гэж байна вэ,
• хэзээ газар хүрэх вэ,
• толгой хаана байна вэ,
• гар хаана тавих вэ,
• амьсгалаа яах вэ

гэдгийг эхний үед тархи амжиж ойлгодоггүй.

Үүнийг loss of agency буюу өөрийн хөдөлгөөнийг өөрөө удирдаж байгаа мэдрэмж алдагдах гэж хэлж болно. Хүн өөрөө үсэрвэл айдас бага. Харин өөр хүн таны хүндийн төвийг авч, эргүүлж, унагахад тархи “энэ үйлдлийг би захиалаагүй” гэж сандарна.

Монголчилбол:

• Өөрөө буйдан дээрээс үсрэх — асуудалгүй.
• Багш таныг ташаан дээрээ аваад татами руу явуулах — системийн шок.

6. Довтлогчийн хурд өөрийнх нь эсрэг ажиллана

Айкидод нэг том зарчим бий:

attacker’s momentum буюу довтлогчийн хөдөлгөөний инерци-г ашиглах.

Та довтлохдоо урагш хүчтэй орж ирнэ. Тэр хүчийг багш зогсоохгүй. Харин чиглэлийг нь өөрчилж, таны хүндийн төвийг өөрийн ташаан дээр авчирна. Тэгээд таны урагш явж байсан хүч доош/эргэх чиглэлтэй уналт болж хувирна.

Товчхондоо:

• Та багш руу довтолж орлоо.
• Багш таныг эсэргүүцсэнгүй.
• Харин таны өгсөн энергийг “тээврийн зардал”-д ашиглаад, таныг татами руу илгээв.

Зэвүүнээр хэлбэл, koshinage дээр довтлогч өөрийнхөө уналтын бензинийг өөрөө төлдөг.

7. Ууц, ташаа яагаад ийм хүчтэй “өргүүр” болдог вэ?

Koshinage гарын хүчээр шиддэг мэх биш. Зөв хийвэл багш таныг булчингаар өргөж байгаа биш, өөрийн hip line буюу ташааны шугам, pelvis буюу аарцаг, spinal alignment буюу нурууны байрлалын тэнхлэг-ээ ашиглаж байна.

Хүний ташаа бол биеийн хамгийн хүчтэй хэсгүүдийн нэг. Хөл, аарцаг, нуруу нийлээд том механик суурь үүсгэнэ. Харин гар бол харьцангуй жижиг хөдөлгүүр.

Тиймээс сайн koshinage:

• гараар чирэхгүй,
• нуруугаар бөхийж өргөхгүй,
• довтлогчийн хүндийн төвийг өөрийн төв дээр авчирна,
• эргэх хөдөлгөөнөөр уналтыг гаргана.

Зөв хийсэн үед унаж байгаа хүнд “намайг хүчээр шидсэн” гэхээс илүү “газрын татах хүч намайг багшийн зөвшөөрлөөр дуудлаа” гэмээр мэдрэмж төрдөг.

8. Ukemi буюу унах урлаггүй бол айдас 10 дахин нэмэгдэнэ.

Айкидод ukemi гэдэг нь аюулгүй унах, өнхрөх, хүчийг тараах урлаг. Энэ бол зүгээр “унаж сурах” биш. Энэ бол тархиндаа:
“Би унаж байна, гэхдээ би сүйрэхгүй.” гэдгийг сургах процесс.

Эхний үед uke буюу мэх хүлээн авч унаж байгаа хүн биеэ чангална. Гар, хүзүү, мөр, нуруу бүгд зэрэг хамгаалалтын горимд орно. Энэ нь уналтыг улам хүнд, эвгүй болгодог.

Сайн ukemi сурахаар:

• толгойгоо хамгаална,
• амьсгалаа барихгүй,
• мөр нуруугаар зөөлөн өнхөрнө,
• гараар цохилтыг тараана,
• хөлийн чиглэлээ мэдэрнэ,
• айдас багасна.

Өөрөөр хэлбэл, koshinage-ийн айдас нь мэхний “хорон санаа” биш.
Ихэнхдээ таны бие унах хэлээ хараахан сураагүй байгаагийн шинж.

9. Яагаад эвгүй мөртлөө гоё мэдрэмж төрдөг вэ?

Энд айкидогийн донтуулдаг хэсэг байна.

Эхний удаа унахад:

• эвгүй,
• аймаар,
• толгой эргэм,
• хяналтгүй мэт.

Гэхдээ зөв багш, зөв ukemi, зөв хэмнэлтэй үед бие нэг юм ойлгож эхэлдэг:

“Унах гэдэг заавал сүйрэх биш юм байна.”

Энэ бол зөвхөн дэвжээн дээрх сургамж биш. Амьдрал дээр ч хэрэгтэй. Хүн унахаас айхаа больчихвол илүү чөлөөтэй хөдөлдөг. Биеийн айдас багасахаар сэтгэлийн айдас ч багасдаг.

Тиймээс айкидогийн уналт бол humiliation буюу доромжлогдох ялагдах биш.
Харин nervous system training буюу мэдрэлийн системийн сургалт.

Таны тархи эхэндээ: “Аюул! Газарт унана!” гэж орилно.

Дараа нь: “За, энэ бол уналт. Гар, мөр, амьсгал, өнхөр. Амьд үлдэнэ.” гэж сурна.

Энэ бол айкидогийн чимээгүй superpower юм.

10. “Багш алга болчих шиг” гэдэг нь мэх сайн орсны шинж байж болно

Айкидод сайн техник ихэвчлэн хүчтэй мөргөлдөөн шиг мэдрэгддэггүй. Харин “хоосон зай” шиг мэдрэгддэг.

• Та дайрна.
• Тэнд хүн байх ёстой.
• Гэтэл хүн байхгүй.
• Дараагийн мөчид таны төв алдагдсан байна.
• Тэгээд татами ойртож байна.

Энэ бол timing буюу цаглал, maai буюу зай, kuzushi буюу тэнцвэр алдуулах, tai sabaki буюу шугамаас гарах хөдөлгөөн зэрэг зүйл зөв нийлсний үр дүн ажээ.

Хэрвээ багш том хүчээр таныг өргөж, “би чадлаа” гэж мэдрүүлж байвал нэг хэрэг.
Харин багш бараг алга болсон мэт, та өөрөө унаж байгаа мэт санагдвал айкидогийн логик илүү цэвэр ажиллаж байна гэсэн үг.

Айкидо дээр хамгийн аймшигтай хүн заримдаа хамгийн чанга хүн биш.
Харин таны хүчийг хэн нэгэн аваад, өөрт чинь буцааж өгч чаддаг хүн.

Эцэст нь

• хүндийн төв шилжих,
• тулгуур алдагдах,
• тэнцвэрийн систем будилах,
• нүд, чих, биеийн мэдрэмж хоорондоо зөрөх,
• довтлогчийн инерци өөрийнх нь эсрэг эргэх,
• ukemi сураагүй мэдрэлийн систем айж сандрах

гэсэн маш бодит биомеханик ба мэдрэлийн тайлбартай үзэгдэл юм.

Анхны үед koshinage танд “би нисэж байна уу, унаж байна уу?” гэж санагдана.
Дараа нь ойлгоно:

Та нисээгүй.
Таны хүндийн төв л түр хугацаанд өмчлөгчөө сольсон.

Тэгээд татами танд нэг их том философи заана:

Газарт унах нь аймшигтай биш.
Газартай хэрхэн уулзахаа мэдэхгүй байх нь аймшигтай.