13/07/2026
Wanneer behoort gepaard gaan met voorwaardes: My reis met gehoorverlies in Suid-Afrika
Daar bestaan 'n algemene aanname dat almal wat gehoorverlies ervaar dieselfde identiteit, dieselfde kommunikasievoorkeure en dieselfde lewensaspirasies deel. My eie ervaring het my geleer dat dit eenvoudig nie waar is nie.
Ek het later in my lewe doof geword. Soos baie ander mense in dieselfde situasie, het ek gekies om my lewe te herbou deur middel van gesproke taal, spraaklees, gehoortegnologie, ouditiewe rehabilitasie en later bilaterale kogleêre inplantings. Dit was nie 'n verwerping van Suid-Afrikaanse Gebaretaal (SAGT) of die Dowe kultuur nie. Dit was bloot die pad wat die beste vir my en my gesin gewerk het.
Wat ek nie verwag het nie, was dat my keuse 'n prys sou hê. Daardie prys was om te behoort.
Gedurende die vroeë jare van my reis het ek houdings by sommige lede van die Dowe gemeenskap ervaar wat my laat voel het dat ek voor 'n onmoontlike keuse staan: óf leer Suid-Afrikaanse Gebaretaal, identifiseer met die Dowe kultuur, óf aanvaar dat jy moontlik nooit werklik welkom sal wees nie.
Vir iemand wat reeds die verlies van sy gehoor betreur het, was dit verwoestend.
Die horende wêreld het grootliks ontoeganklik gebly omdat kommunikasieversperrings oral bestaan het. Tog het die gemeenskap waarvan ek gehoop het begrip sou hê vir my reis, soms my kommunikasiekeuses met wantroue eerder as aanvaarding bejeën.
My gesin het ook daarna verlang om aanvaar te word. Tog het hulle soms die indruk gekry dat hul vader se verbintenis tot Totale Kommunikasie, spraakaflees, kogleêre inplantings en lipsprekers op een of ander manier as 'n "verraad" beskou is. Sommige het geglo dat hierdie keuses die posisie van Suid-Afrikaanse Gebaretaal sou verswak of die rol van gebaretaaltolke sou bedreig.
Dit was veral pynlik gedurende die jare toe die Dowe gemeenskap tereg geveg het vir die erkenning van Suid-Afrikaanse Gebaretaal as 'n amptelike taal. Ek het daardie stryd ten volle gerespekteer. Ek was nooit gekant teen die erkenning van SAGT nie. Elke taal- en kultuurgemeenskap verdien waardigheid, respek en erkenning.
My voorspraak was nooit teen gebaretaal nie. Dit was nog altyd oor keuse.
Ek het destyds geglo, en ek glo vandag steeds, dat elke persoon wat gehoorverlies ervaar die reg behoort te hê om die kommunikasiewyse te kies wat die beste aan sy of haar behoeftes voldoen—of dit nou Suid-Afrikaanse Gebaretaal, gesproke taal, Totale Kommunikasie, kogleêre inplantings, gehoorapparate, spraakaflees, onderskrifte, lipsprekers, ondersteunende luistertegnologie of 'n kombinasie van hierdie benaderings is.
In 2011, toe ek bilaterale kogleêre inplantings ontvang het, het die kritiek selfs meer persoonlik geword. As openbare kampvegter is ek deur sommige openlik as 'n "vyand" van die Dowe gemeenskap bestempel. Dit het diep seer gemaak omdat ek nog nooit veldtog 'n gevoer het teen Dowe mense of teen gebaretaal nie. My enigste boodskap was dat daar diversiteit binne gehoorverlies bestaan en dat elke individu respek vir sy of haar eie kommunikasiekeuses verdien.
My ervaring doen geen afbreuk aan die geleefde ervarings van Dowe Suid-Afrikaners nie. Net so doen hul ervarings geen afbreuk aan myne nie. Gehoorverlies is uiteenlopend, en 'n inklusiewe samelewing behoort ruim genoeg te wees om ons almal te omarm.
Ongelukkig beïnvloed hierdie gebrek aan erkenning steeds toeganklikheid in Suid-Afrika.
Suid-Afrika het beduidende vooruitgang gemaak met die erkenning van Suid-Afrikaanse Gebaretaal.
Tog fokus beleid en praktyke rakende toeganklikheid dikwels steeds hoofsaaklik op SAGT-tolkdienste, ondanks die breër beginsel van redelike akkommodasie soos vervat in die Verenigde Nasies se Konvensie oor die Regte van Persone met Gestremdhede en Suid-Afrika se Witskrif oor die Regte van Persone met Gestremdhede.
Volgens die World Report on Hearing ervaar ongeveer 12 miljoen Suid-Afrikaners een of ander graad van gehoorverlies, waarvan die meerderheid nie primêr deur middel van gebaretaal kommunikeer nie.
Hoewel Suid-Afrikaanse Gebaretaaltolke noodsaaklik is vir baie Dowe Suid-Afrikaners, is dit nie die enigste vorm van redelike akkommodasie wat benodig word nie.
Miljoene Suid-Afrikaners maak staat op onderskrifte, spraak-na-teks-dienste, induksielusse, ondersteunende luisterstelsels, lipsprekers, duidelike spraak, gehoortegnologie en ander vorme van kommunikasieondersteuning.
Tog bly baie van hierdie akkommodasies grootliks afwesig.
'n Eenvoudige voorbeeld hiervan is televisie. Baie nuusuitsendings sluit Suid-Afrikaanse Gebaretaaltolke in, maar voorsien steeds nie akkurate regstreekse byskrifte nie. Dit sluit miljoene Suid-Afrikaners onbedoeld uit wat op geskrewe teks eerder as gebaretaal staatmaak om belangrike inligting te ontvang.
Toeganklikheid behoort nooit 'n kompetisie tussen kommunikasiewyses te wees nie.
Die Verenigde Nasies se Konvensie oor die Regte van Persone met Gestremdhede erken die diversiteit van persone met gestremdhede en die belangrikheid daarvan om individuele keuses te respekteer. Billikheid beteken om verskillende behoeftes te erken, nie om te aanvaar dat een oplossing vir almal geskik is nie.
Niemand behoort ooit gedwing te word om tussen behoort en effektiewe kommunikasie te kies nie.
Ek deel hierdie verhaal nie om ou wonde oop te krap nie, maar omdat ek glo genesing begin wanneer mense na mekaar luister.
My hoop is dat Suid-Afrika ideologiese verdeeldheid sal oorkom en 'n breër begrip van inklusiwiteit sal omarm—een wat die Dowe kultuur respekteer, terwyl dit terselfdertyd die geldige ervarings erken van mense wat doof is, hardhorend is, gehoorgestremd is, gebruikers van kogleêre inplantings, gebruikers van gehoorapparate, orale kommunikeerders en gebruikers van Suid-Afrikaanse Gebaretaal.
Ware inklusiwiteit vra nie dat mense moet konformeer nie.
Dit respekteer diversiteit. En miskien, as een persoon die moed het om sy of haar verhaal met eerlikheid en deernis te vertel, sal ander wat dieselfde pyn stilweg gedra het, besef dat hulle nie alleen is nie.
Fanie du Toit
Praktisyn in Volwasse Basiese Onderwys (UNISA)
Fanie Dreams Movement
Droom van 'n inklusiewe wêreld waar almal behoort.
www.faniedreams.co.za�
[email protected]
https://youtu.be/8M_cUjAKNd4?si=xS-yppWNkQT1ZxbR�
National Council of and for Persons with Disabilities
Western Cape Network on Disability
Hear2day
Hearing Loss Live
HearUs - A South African Cochlear Implant Association
Each Ear LLC
13/07/2026
13/07/2026
10/07/2026