09/09/2026
Inverting the Pyramid: The History of Football Tactics စာအုပ်ဘာသာပြန်
အခန်း (၂) - ဝေါ့ဇ်နှင့် တန်ဂို (The Waltz and the Tango)
ဗြိတိသျှတို့သည် မိမိတို့၏ အင်ပါယာနယ်မြေများသာမက ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဆက်သွယ်မှုရှိသော ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့အပြားသို့ ဘောလုံးကစားနည်းကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ ၁၈၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တောင်အမေရိကရှိ ဗြိတိသျှရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများနှင့်အတူ ဗြိတိသျှလူမျိုး ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ဗျူနိုအေးရိစ်၊ ဆောပိုလို၊ မွန်တီဗီဒီယို စသည့်မြို့ကြီးများသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဘောလုံးကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ဥရောပတွင်လည်း ဗြိတိသျှသံရုံးဝန်ထမ်းများ၊ အင်ဂျင်နီယာများနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်များမှတစ်ဆင့် ဗီယင်နာ၊ ဘူဒါပက်စ်နှင့် ပရက်ဂ်မြို့များသို့ ဘောလုံးကစားနည်း စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ဗြိတိန်တွင် ဘောလုံးသည် ကြမ်းတမ်းပြီး ခန္ဓာကိုယ်ချင်း တိုက်ခိုက်မှုအပေါ် ဆက်လက်အခြေခံနေချိန်တွင်၊ ဗြိတိသျှတို့အပေါ် သံသယစိတ်ရှိကြသော ဥရောပအလယ်ပိုင်း (Danubian Europe) နှင့် တောင်အမေရိက (South America) ဒေသများ၌ ဘောလုံးသည် ပိုမိုနူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး အနုပညာဆန်သော ပုံစံသစ်တစ်ခုအဖြစ် စတင်ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
၁။ ကစားဟန်ကို ဝေါ့ဇ်ကကွက်ကဲ့သို့ ပုံဖော်ခြင်း - ဒန်းနုဘီးယားကျောင်းတော် (The Danubian School)
စကော့တလန်သားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု: ဥရောပအလယ်ပိုင်းသားများသည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကြမ်းတမ်းသော ကစားဟန်ထက် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် လာရောက်ခြေစမ်းခဲ့သည့် စကော့တလန် Rangers အသင်း၏ မြန်ဆန်ပြီး တိုတောင်းသော ပေးပို့ကစားဟန် (Short-passing combination) ကို အတုယူခဲ့ကြသည်။
ဂျင်မီ ဟိုးဂန်း (Jimmy Hogan) - ခေတ်သစ်ဘောလုံး၏ ဖခင်: ဘောလုံးနည်းဗျူဟာသမိုင်းတွင် သြဇာအရှိဆုံးနည်းပြမှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂျင်မီဟိုးဂန်း ဖြစ်သည်
။ ၎င်းသည် ဘောလုံးကို ကံတရားအပေါ် မူတည်သည်ဟုမယူဆဘဲ နည်းစနစ်နှင့် သိပ္ပံပညာအပေါ် အခြေခံသည်ဟု ယုံကြည်ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ဆန်းစစ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နယ်သာလန်နှင့် သြစတြီးယားနိုင်ငံများတွင် နည်းပြအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သြစတြီးယားဘောလုံးရှေ့ဆောင် ဟူဂိုမိုက်ဆဲလ် (Hugo Meisl) နှင့် ပူးပေါင်းခြင်း: ဟိုးဂန်းနှင့် မိုက်ဆဲလ်တို့သည် ဘောလုံးကို လူကပြေးမည့်အစား "ဘောလုံးကိုသာ အလုပ်လုပ်စေခြင်း" (swift combination passing) ဖြင့် ဘောလုံးပိုင်ဆိုင်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ပေးပို့လာသောဘောလုံးကို ပထမအကြိမ်ထိန်းချက် (instant control) ကောင်းမွန်စေရန် နည်းစနစ်ပိုင်းကို အသေးစိတ် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။
ဘူဒါပက်စ် (MTK) သို့ ရောက်ရှိခြင်း: ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း သြစတြီးယားတွင် အဖမ်းခံခဲ့ရသော ဟိုးဂန်းကို ဟန်ဂေရီ MTK အသင်းက ခေါ်ယူနည်းပြစေခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် György Orth နှင့် Jozsef Braun ကဲ့သို့သော နည်းစနစ်ပိုင်း အလွန်ပါးနပ်သည့် လူငယ်ကစားသမားများကို အစောပိုင်းအရွယ်ကတည်းက စနစ်တကျ ပြုစုပျိုးထောင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ဒန်းနုဘီးယား ကျောင်းတော် (The Danubian School): စစ်ပြီးခေတ်တွင် သြစတြီးယားအသင်းသည် ဟိုးဂန်း၏ နည်းစနစ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်အားကိုးမှုထက် နည်းစနစ်နှင့် ပူးပေါင်းကစားဟန်ကို ရှေ့တန်းတင်ခဲ့သည်။ စာရေးဆရာ ဘရိုင်ယန် ဂလန်ဗီးလ်က သြစတြီးယား၏ ကစားဟန်အား "ပြိုင်ဆိုင်မှုပြင်းထန်သော ဘဲလေးကကွက်" (competitive ballet) ဟု တင်စားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် ကမ္ဘာကျော် သြစတြီးယား Wunderteam (အံ့ဖွယ်အသင်း) ၏ အစပျိုးခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂။ ဘောလုံးကို တန်ဂိုကကွက်ကဲ့သို့ ပုံဖော်ခြင်း - တောင်အမေရိက (South America)
တောင်အမေရိက၏ ရှေ့ဆောင်များ: ၁၈၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အာဂျင်တီးနားရှိ St Andrew's နှင့် English High School တို့တွင် စာသင်ကြားခဲ့သည့် အလက်ဇန္ဒား ဝတ်ဆင် ဟတ်တန် (Alexander Watson Hutton) နှင့် ဥရုဂွေးတွင် William Leslie Poole တို့သည် အပျော်တမ်းဘောလုံးကို အခြေချပေးခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှကျောင်းသားများနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားပိုင်းဆိုင်ရာ "ယောင်္ကျားပီသမှု" အပေါ်သာ အဓိကထားခဲ့သည်။
ခရီယိုစတိုင်လ် (Fútbol Criollo - ဒေသခံကစားဟန်): စပိန်နှင့် အီတလီ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ ပါဝင်လာချိန်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြမ်းတမ်းမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး၊ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် စိတ်ခံစားမှုကို အခြေခံသည့် ကစားဟန်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ ဗျူနိုအေးရိစ်နှင့် မွန်တီဗီဒီယိုမြို့များ၏ ကျဥ်းမြောင်းပြီး မညီညာသော ဆင်းရဲသားရပ်ကွက် လမ်းကြားများတွင် ဘောလုံးကို အဝေးသို့ ကန်ထုတ်မည့်အစား ခြေထောက်အချင်းချင်း ကပ်၍ ဆွဲပြေးပြီး ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် ကစားဟန်သစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဥရုဂွေးစာရေးဆရာ အက်ဒွာဒို ဂါလီယာနိုက "ဘောလုံးသည် ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်များတွင် တန်ဂိုကကွက်ကဲ့သို့ ပွင့်လန်းလာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ကစားသမားများသည် ကြွေပြားတစ်ချပ်ပေါ်တွင် ကပြနေသည့် တန်ဂိုကချေသည်များကဲ့သို့ ဘောလုံးကို မိမိတို့ခြေဖဝါးဖြင့် ဂစ်တာတီးခတ်နေသကဲ့သို့ ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
ဂမ်ဘေတာ (Gambeta) နှင့် အယ်လ် တိုကေး (El Toque): တောင်အမေရိကသားများသည် တစ်ကိုယ်တော် လွေ့လွေ့လူးလူး ဆွဲပြေးခြင်းကို "Gambeta" ဟုခေါ်ဆိုပြီး ဘောလုံးကို သိမ်မွေ့စွာ ထိန်းချုပ်ပေးပို့ခြင်းကို "El Toque" (The Touch) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ကိုယ်ပိုင်အလှတရားကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
၁၉၂၄ ဥရုဂွေး၏ အိုလံပစ်အောင်ပွဲ: ပါရီအိုလံပစ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် လာရောက်ယှဥ်ပြိုင်သည့် ဥရုဂွေးအသင်းသည် ဥရောပသားများ ယခင်က တစ်ခါမျှမမြင်ဖူးသည့် "ရှဥ့်ငယ်များကဲ့သို့ လျှင်မြန်ဖျတ်လတ်မှု"၊ မြန်ဆန်လှသော စည်းချက်အပြောင်းအလဲနှင့် တိုတောင်းသော ပေးပို့မှုများဖြင့် ကစားကာ ရွှေတံဆိပ်ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
ပြင်သစ်အားကစားဂျာနယ်လစ် ဂါဘရီရယ် ဟာနော့က ၎င်းတို့အား "အာရပ်မျိုးကောင်းမြင်းများနှင့် လယ်ထွန်မြင်းများကို နှိုင်းယှဥ်ရသကဲ့သို့ ဗြိတိသျှတို့ထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်သည်" ဟု ချီးကျူးခဲ့သည်။
၁၉၃၀ ကမ္ဘာ့ဖလား ဗိုလ်လုပွဲ: ပထမဆုံး ကမ္ဘာ့ဖလားဗိုလ်လုပွဲတွင် ဥရုဂွေးက အာဂျင်တီးနားကို ၄ ဂိုး - ၂ ဂိုးဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အီတလီသတင်းထောက် ဂျီယန်နီ ဘရီရာက ဥရုဂွေးတို့သည် ခံစစ်စည်းစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သဖြင့် "ပုရွက်ဆိတ်" (ants) များဖြစ်ပြီး၊ အာဂျင်တီးနားတို့မှာမူ တစ်ကိုယ်တော် အလှပြလိုစိတ်ကြောင့် ဗျူဟာပျက်စီးသွားသဖြင့် "ပုစဉ်းရင်ကွဲ" (cicadas) များဖြစ်သည်ဟု တင်စားဆန်းစစ်ခဲ့သည်။
La Garra Charrúa နှင့် La Nuestra: ဥရုဂွေး၏ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုကို "La Garra Charrúa" (ဇွဲသတ္တိနှင့် တိုက်ပွဲဝင်စိတ်ဓာတ်) ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အာဂျင်တီးနားတို့ကမူ ရလဒ်ထက် တိုက်စစ်အလှအပနှင့် ပရိသတ်ကို ဖျော်ဖြေရေးကိုသာ ဦးစားပေးသည့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ကစားဟန်ကို "La Nuestra" (ကျွန်ုပ်တို့၏ ကစားဟန်) ဟု အမည်ပေးကာ ဂုဏ်ယူခဲ့ကြသည်။
အပိုင်း ၃ ဆက်ရန်
https://www.facebook.com/share/p/1Nw1uf717L/
credit to original author
#ဘောလုံးစာပေ #ဘောလုံးနည်းဗျူဟာ #စာအုပ်ဘာသာပြန်